اتازونی

اتازونی . [ اِ ] (اِخ ) (از اِتا، ملک ها + اونی، متّحده ) نام مملکتی بزرگ واقع در آمریکای شمالی که آنرا دول متحده و جمهوری متحده نیز گویند. پایتخت این ملک واشنگتن است . وضع طبیعی و حدود آن : ممالک متحده ٔ آمریکای شمالی که بین ٢٦ و ٤٩ درجه ٔ عرض شمالی واقع شده موقع مهمی را در آمریکا داراست وبواسطه ٔ نزدیکی و مجاورت به اروپا و آسیا و وقوع آن بین دو اقیانوس بزرگ از فوائد و منافع براری قدیمه ٔعالم بخوبی استفاده کرده و بهره مند میشود و بهمین مناسبت زودتر اراضی آن مسکون شد و اوضاع سیاسی و اقتصادی آن ترقی کرد و مقام بلندی را در بین سائر ممالک دنیا دارا شد بطوری که واقعاً میتوان گفت امروز عنان سیاست دول آمریکا به ید اقتدار اوست و مخصوصاً پس از حفر تنگه ٔ پاناما (که در ١٩١٤ م . افتتاح شد) اهمیت جغرافیائی و سیاسی آن زیاده شده و وظایف و تکالیف مختصه ٔ آن برای سرپرستی سایر ممالک آمریکا و مواظبت مخصوص این برّ بزرگ منبسطتر خواهد شد. ممالک اتازونی که قسمت وسط یا مرکز آمریکای شمالی را شامل است و ازدو طرف مربوط و محدود به اقیانوس کبیر و اطلس است واز سمت شمال و جنوب به ممالک کانادا و خلیج مکزیک وممالک مکزیک محدود میشود و حد شمال شرقی جنوبی آن تا شهر اِلپازُ که قسمت قابل کشتی رانی رود ریو گراندل نرت است بواسطه ٔ دریاچه های مرکزی و خلیج مکزیک و رود ریو گراندل نرت طبیعی است . از دو طرف محیط و محدود به رشته جبال اعصار مختلفه و مرکز آن هم پوشیده از جلگه های بزرگ مسطّح است . ١- جبال شرقی یا جبال آپالاش یا الگانی : جبال آپالاش که بمناسبت اسم قبیله ای از قبایل سرخ پوست به این اسم موسوم شده و آنرا جبال الگانی نیز مینامند رشته جبالیست از جنوب غربی بشمال شرقی و از رودآلاباما تا نیویورک ممتد است طول آن ١٤٠٠ هزار گز. و عرض آن از ١٨٠ الی ٢٠٠ هزارگز است . احجار این جبال که متعلق به اراضی دوره ٔ مقدماتی و عصر اولست بواسطه ٔ عوامل طبیعی بسیار خراب و پست شده و قواعد آن باقیمانده است و پستی و بلندیهائی که از انقلابات اعصار بعد حاصل شده دره های عمیق به امتداد جنوب غربی و شمال شرقی و بموازات همین جبال تولید و تشکیل کرده است که جبال را به دو رشته ٔ شرقی و غربی تقسیم می کند دره های عریض هم که معبر رودهاو مجاری انهار است این رشته کوه را بقطعات مختلف تقسیم کرده و قسمتهای آنرا از یکدیگر مجزی کرده است دره ٔ مرکزی که بطول جبال واقع شده موسوم به دره ٔ بزرگ و بعرض سی هزار گز و طول صدهزار گز است این دره معبر عمده ٔ تاریخی اتازونی است و قسمت عمده ٔ رود تنسی شعبه ٔ اهیوو وک ُاُزا شعبه آلاباما در آن جاری است . مرتفعترین قسمتهای جبال آپالاش جزء شمالی آن است که به واسطه ٔ رنگ آبی آن که از دریا بنظر می آید موسوم بجبال آبی است و مرتفعترین قلل آن در جنوب قلّه ٔ سیاه است بنام بلاک دم ُ که ٢٠٤٤ متر ارتفاع دارد و دامنه های شرقی جبال آپالاش که دارای نشیبی تند و سراشیب است موسوم به پایکوه است و به واسطه ٔ مجاری انهار بریده شده و آبشارهای بسیار در آن دیده میشود. دامنه های غربی آن که معروف به کمبرلاند است عبارت از فلات مرتفعی است که پست و بلند و نقاط مرتفع آن از دویست الی ١٢٠٠ گز است و مخصوصاً آثار انقلابات طبیعی در آن زیاده است و غارهای متعدد در آن دیده میشود و بزرگترین آنها غار وسیعی است موسوم به ماموث که دارای خیابانهای طویل [ ٣٥٠ هزار گز ] و میدانهای وسیع و رودها و دریاچه هاست . ٢- جلگه های مرکزی یا درّه ٔ بزرگ : جلگه ٔ بزرگ مرکزی اتازونی که بین جبال آپالاش و رُشو واقع شده همان مجرای رود می سی سی پی و شعب آن است این جلگه در شمال مجاوراراضی کانادا مرتفع و وصل به اراضی مرتفعه ٔ کاناداست و تمایل پستی آن بسمت جنوبست و پستی و بلندی آنهم بسیار کم و بواسطه ٔ مناظر مختلفه اراضی آن بمناطق مختلفه تقسیم میشود قسمت شمال آن مجاور دریاچه ها و حدود کانادا و چمن زار و جنس اراضی آن رسوبیست و بعض تپه های پست هم در آن دیده میشود. مجاور انهار آن جنگلهای خیابانی واقع است شمال این منطقه سابقاً جنگل بوده ولی حال تقریباً جنگلهای آن خیلی کم شده است . حدود جنوبی اتازونی که جلگه ٔ مسطح و باتلاقیست جزو اراضی زراعتی اتازونی محسوب میشود. در مغرب اتازونی در دامنه ٔ جبال رشو جلگه های متعددی است که بعضی خشک و بی حاصل و بعض دیگر پرآب هستند و معادن زر و سیم هم در آن یافته میشود. ٣- منطقه ٔ اراضی مرتفعه یا جبال شامخه ٔ غربی : در مغرب اتازونی جبال مرتفعی که از انقلاب عصر چهارم تشکیل شده واقعست و شامل جبال رشو و وازاچ و فلاتهای کُلمبی و مجرای بزرگ رودهای غربی گراند باسن و فلاتهای کلرادو در مغرب آن جبال آبشارهاو سیرا نوادا و بالاخره مجاور سواحل جبال سواحلی یاکست رانژ جبال رشو که منتهی الیه جبال الاسکا و کاناداست در درجه ٔ ١٨ عرض شمالی بجبال آتش فشانی مکزیک منتهی میشود و چون مجاور با جلگه ٔ وسیع مرکزیست قلل آن خالی از برف و یخ است و به این واسطه انقلابات طبیعت در آن مؤثر نشده و قلل مرتفعه ٔ آن بجا مانده است [ مرتفعترین قلل آن قلّه ٔ پیک لُنک (٤٣٨٠ گز) و قله ٔ سفید (٤٤١٠ گز) است ] و مجاری انهار و دره ها این کوه را بریده است و بین قطعات آن فاصل شده است علاوه بر این پارکها یا مواقع پوشیده از جنگل و جبال مرتفعه هم در آن بسیار است و معروفترین آنها پارک ملی که در شمال محل انشعاب سرچشمه های رود سنک ریور و می سی سی پی است وسط آن پوشیده از چشمه های آب سرد و گرم و دریاچه های متعدد و آبشارها و جنگلهای انبوه است که جنس اشجارآن از جنس درختهای عظیمه ٔ عالم و موسوم به سکواُیا ژیگانتا است . فلات وسیع کلمبی که بین جبال رشو و جبال آبشارها واقع شده محل جریان رود کلمبی و شعب آن است . این فلات از سعیر قلل آتش فشانی تشکیل شده و در سطح آن دره های عمیق تخته سنگی بسیار است که محل جریان رودهاست و بهمین مناسبت رودها در آنجا آبشارهای بسیار تشکیل میدهند و معروفترین آبشارهای آن آبشاری است که از جریان سنک ریور بوجود آمده است اراضی این فلات چون از جنس احجار سنگ سماقی است قابل زراعت است منتهی عدم وصول بمجاری انهار و تعسّر آبیاری اراضی آنرا بایر و بی حاصل ساخته است . فلات معروف بفلات مجرای بزرگ جبال وازاچ و سیرا نوادا واقع شده و عرض آن از ششصد الی هفتصد هزار گز است ارتفاع متوسط آنهم از ١٢٠٠ الی ١٨٠٠ گز است این فلات در قدیم پست تر بوده و بعدها بواسطه ٔ رسوب دریاچه ٔ بزرگی که در دوره ٔ یخ بندان در این حدود واقع شده بود پوشیده و سطح آن بالاآمده است . این دریاچه ٔ قدیمی پس از تغییر آب و هوا در نیمکره ٔ شمالی بواسطه شدت حرارت خشک شده و از بقایای آن دریاچه ٔ هومبولت و دریاچه ٔ شور که بسیار شور میباشد و حیوانی در آن وجود ندارد در جنوب فلات سابق فلات کلرادو واقع است که به مناسبت رودی به همین اسم که در آنجا جاری است به این اسم موسوم گردیده این فلات در ممالک و اراضی اُتاه و مکزیک جدید و آریزنا واقع شده ارتفاع متوسط آن ٢ هزار گز است هوای آن خشک و سطح آن خالی از نباتات و لم یزرع و بواسطه ٔ نداشتن معادن و اراضی قابل زراعت به هیچوجه درخور استفاده نیست ولی از طرف دیگر بواسطه ٔ وضع طبیعی و ترکیبات اراضی و وجود طبقات مختلفه درآن و وقوع اغلب آثار جغرافیایی در آنجا بسیار طرف توجه و اهمیت برای علمای طبیعی و جغرافی است . جبال آبشارها که بمناسبت آبشار کُلمبیا به این اسم موسوم شده بواسطه ٔ ابخره و رطوبات اقیانوس کبیر از برف پوشیده شده است و در دره های مرتفعه ٔ آن توچال بسیار است به همین جهت دامنه های آن سبز و خرم و پوشیده از جنگلهاست و دامنه ٔ غربی آن از اشجار سدر و کاج و سرو پوشیده شده . مرتفعترین قله ٔ آن ٤٣٧٦ گز ارتفاع دارد منتهی الیه جنوبی این رشته جبال سیرا نوادا که در موازات سواحل واقع شده و آن را گاهی آلپ کالیفرنی می نامند بیشتر قلل مرتفعه ٔ جبال غربی در این رشته است و عمده ٔآن به بیست قله بالغ می شود و معروفترین قلل آن قله ٔویتنی است که ٤٤١٨ گز ارتفاع دارد و معروفترین قلل اتازونی است . دامنه های شرقی این جبال خشک ولی دامنه های غربی آن پوشیده از جنگل و سبز و خرم است و اشجار آنرا گویند که ده مائه عمر دارد و ارتفاع آن صد گز است این رشته بواسطه ٔ رودها و مجاری انهار بریده شده است بالاخره در مغرب مجاور سواحل، رشته کوه سواحلی است که آن را کست رانژ گویند این کوه هم بواسطه ٔ مجاری انهار بریده شده و خلیج سانفرانسیسکو آنرا به دو قسمت می کند جلگه ها و دره های آنهم بسیار حاصلخیز و مفیداست و غلات و اشجار میوه دار در آن بعمل می آید. آب و هوای اتازونی که بین ٢٦ و ٤٩ درجه عرض شمالی واقع شده شامل قسمت عمده ٔ منطقه ٔ معتدله است و اگر چه از دوطرف محیط بجبال مرتفعه میباشد ولی چون ارتفاع جبال غربی بیشتر و ارتفاع جبال شرقی کمتر است بیشتر در معرض آب و هوای اقیانوس اطلس است و آب و هوای اقیانوس کبیر را در آن اثری نیست . آب وهوای اتازونی اگر چه ازشمال بجنوب به نسبت عرض جغرافیائی تغییر میکند ولی تغییرات عمده ٔ آن منوط بمجاورت و دوری از اقیانوس است و مناطق عمده ٔ آب وهوای آن مانند اوضاع طبیعی اراضی و پستی و بلندی آن بموازات سواحل و جریانهای دریائی از مشرق بمغرب تغییر میکند و بطور کلی خصایص عمده ٔ آب وهوای اتازونی که خود آمریکائیها آب وهوای حاره و منجمده توصیف میکنند، این است که در تابستان سوزان و در زمستان بسیار سرد است . بهار تقریباً در آنجا نیست و پائیز آن در عوض بهترین و معتدلترین فصول آن است . اتازونی از حیث آب وهوا به شش منطقه تقسیم میشود: ١- منطقه ٔ سواحل اقیانوس اطلس که در تابستان بسیار گرم است (بواسطه ٔ وزش بادهای جنوبی و جنوب غربی ) و درزمستان بسیار سرد است (بواسطه ٔ وزش بادهای شمال غربی ) درجه ٔ حرارت نیویورک که با ناپل در یک عرض واقع شده بطور متوسط در زمستان ١٧ درجه و ٣ دقیقه زیر صفر است و در تابستان ٣٣ درجه و ٩ دقیقه بالای صفر است و باید دانست که بخار آب و رطوبت که بواسطه ٔ مجاورت دریا در این سواحل بسیار است باعث وجود باران میشود ولی بیشتر مبدل ببرف شده مخصوصاً تا واشنگتن هم برف میبارد. ٢- منطقه ٔ خلیج مکزیک و اراضی مجاور آن که بواسطه ٔ مجاورت با منطقه ٔ حاره بسیار مرطوب است و باران فراوان مخصوصاً در تابستان میبارد و بهمین مناسبت آب وهوای آن گرم (گرمی آن بسیار نیست و مثل بعض نقاط اتازونی سوزان نمیباشد) و ثابت و سنگین است و بهمین مناسبت امراض ساریه مخصوصاً تب زرد تولید می کند سرمای زمستان آنهم نسبةً سخت و در ارلئان جدید ٣٥ درجه و ٨ دقیقه بالای صفر در تابستان و در زمستان ٩ درجه و ٣دقیقه زیر صفر است . ٣- منطقه ٔ مرکزی یا جلگه ٔ می سی سی پی و میسوری که شامل اراضی وسیعه ٔ اتازونی است دارای آب و هوائی خشک است و بهمین مناسبت تغییرات آن بسیار و در تابستان نیز سوزان و در زمستان سخت شدید است و اختلافات درجه ٔ حرارت آن گذشته از تغییرات فصل درشب و روز هم بسیار است بطوریکه بواسطه ٔ عبور بادهای سرد غفلةً درجه ٔ حرارت از فوق صفر به سی درجه تحت صفر میرسد. ٤- منطقه ٔ مشرق و جنوب شرقی دریاچه های بزرگ آمریکا که نیز در زمستان سرد است ولی بواسطه ٔ مجاورت با دریاچه ها و وجود بخار آب ملایم و معتدلست و تغییرات درجه ٔ حرارت در آن چندان مشاهده نمیشود و بهمین جهت محل تربیت و نمو اشجار میوه دار است . ٥- منطقه اراضی مرتفعه ٔ غربی که بواسطه ٔ خشکی هوا درجه ٔ حرارت در آن بسیار متغیر و مختلف است و مواقع پست آن کویر و بی حاصل و شوره زار است و نباتات آنهم بوته ای میباشد. باران در زمستان میبارد و سایر فصول آن خشک است درجنوب آثار منطقه ٔ حاره بسیار است و گرمترین نقاط اتازونی میباشد بطوری که در سایه بعض اوقات درجه ٔ حرارت به پنجاه نیز میرسد. ٦- سواحل اقیانوس کبیر که از حیث اعتدال آب و هوا و ملایمت آن بکلی مخالف با سایر مواقع اتازونی و شباهت کلی با آب و هوای اروپای غربی دارد. بخار آبی که بواسطه ٔ جریان کورسیو بسمت سواحل متوجه است هوای آنجا را مرطوب و معتدل کرده بطوری که زمستان آن ملایم و تابستان آن معتدلتر است و مخصوصاً آب وهوای جنوبی ایالت کالیفرنی شباهت به آب و هوای سواحل شمالی مدیترانه دارد و به همین مناسبت هوا بسیار صاف و درخشانست و محل تربیت و نمو مو و درخت زیتون و انجیر و سیب و زردآلو و گردو و بادام است . آبهای آن : چون رودهای اتازونی از مصب های غیرمساوی و مختلف جاری است از حیث طول بسیار مختلفند و کلیةً می توانیم رودهای آن را از حیث مصب به دو قسمت کنیم یکی مصب اقیانوس اطلس یا مصب شرقی که به مصبهای اقیانوس اطلس بالاخص و خلیج مکزیک تقسیم می شود دیگر مصب اقیانوس کبیر یا مصب غربی که رودهای آن معدود است . در فلاتهای غربی و دره های بین جبال آن بعض دریاچه ها دیده می شود که تمام آبهای جاریه ٔ در آنجا به این دریاچه ها داخل می شوند: اول خلیج مکزیک مهمترین رودهای این مصب همان رود می سی سی پی است که از جمله رودهای معظم و طویل عالم محسوبست این رود که به طول ٤٢٠٠ گز از نقاط دوردست اتازونی شمال جاری است از اراضی مرتفعه ٔ شمال اتازونی از دریاچه ٔ ایتاسکا و بعض دریاچه های کوچک دیگر جاری است قسمت علیای آن سریعالسیر و سواحل آن نیزار و پوشیده از علف و برنج جنگلیست و چون مجرای آن پست و بلند است آبشارهای متعدد در آن دیده میشود. شعبه ٔ کوچک و کم آب مین ِ زُتا در این قسمت به آن ملحق می شود. در قسمت وسطی رود می سی سی پی بشعب مهم فلور که از یسار سن کروا و ویس کن سن و ایلی نوا که بواسطه ٔ کانالی به شیکاگوو دریاچه ٔ میشیگان متصل میشود از قسمت یمین به مِن و میسوری ملحق میشود در این قسمت رود می سی سی پی محیط به تخته سنگهای مرتفعه و سراشیب است و در بعض نقاط محیط به جنگلهای انبوه و یا چمنهای وسیع است . رود میسوری ٤٨٣٧ هزار گز است و بزرگترین شعبه ٔ می سی سی پی محسوب میگردد این رود بتازگی مکشوف شده و اخیراً از سرچشمه ٔ آن مطلع شده اند. آب این رود کم و گل آلود است و نسبت بطول آن چندان اهمیت ندارد سرچشمه ٔ آن از پارک یلوستن است و ابتدا از اراضی کوهستانی سنگلاخی عبور میکند و بهمین مناسبت آبشار بسیار دارد و قسمت عمده ٔ آن قابل کشتی رانی است ولی در این قسمت هم اغلب تخته های یخ مانع است . در شهر سیوسیتی بالاخره در جلگه داخل شده و سواحل آن از جنگلهای انبوه پوشیده شده است و از این شهر تا مصب قابل کشتی رانی است این رود در حوالی شهر سن لوئی داخل رود می سی سی پی میشود و از آن ببعد رود می سی سی پی را لجن زار وگل آلود می کند بالاخره رود می سی سی پی در جنوب سن لوئی برود اُهیو که پس از میسوری مهمترین شعب آن است ملحق میشود این رود [ یعنی رود خشک ] از جمله شعب یمین می سی سی پی است و طول آن ١٥٧٠ هزارگز میباشد و شعب آن کمبرلاند و تن نسی است و از اراضی حاصلخیز جنوبی اتازونی گذشته داخل می سی سی پی میشود از سمت شمال این رود به وسیله ٔ کانالهای عظیم بدریاچه ٔ اریه و رود هودُسن ملحق میشود. اگرچه بعض اوقات کم آب و مدتی از سال منجمد و بسته است ولی برای کشتی رانی مفید میباشد. قسمت سفلای رود می سی سی پی در جلگه ٔپست و رسوبی که در عصر سوم خلیجی بوده و بعدها از رسوب پوشیده شده جاری است عرض آن از ١٥٠٠ الی ٢٠٠٠ گزاست و عمق آن کم میباشد اراضی اطراف آن بواسطه ٔ آبهای راکد رود باتلاقی و لجن زار است و جریان آن بواسطه ٔبدنه های درخت که از اطراف این رود کشیده شده و در بستر این رود جمع شده مثل سدی مانع از عبور و مرور قایقها و کشتیهاست و اغلب بند می آید بالاخره در قسمت سفلی بشعب آرکانزاس و رود سرخ جنوبی متصل شده در کنار شهر ارلئان جدید بدریا میریزد و در مصب تشکیل دلتائی بشکل پنجه های مرغ میدهد و هرسال بیست متر اراضی سواحل را در دریا پیش برده واراضی جدید تشکیل میدهد دیگر از رودهای این مصب رودریو گراندل نرت است که از شعب رشو در خاک اتازونی جاری است و از شهر الپاسو تا مصب سرحد بین مکزیک و اتازونیست . این رود پس از می سی سی پی طویلترین رودهای مصب خلیج مکزیک است (٢٨٠٠ هزار گز) و چون انهار و مجاری بسیار از آن منشعب میکنند سخت کم آب میشود بطوریکه گاهی کشتی رانی در آن میسرنیست و فقط در موقع طغیان قابل استفاده است سایر رودهای این مصب قصیر و کم اهمیت میباشند و در برکه های مجاور سواحل ختم و منتهی میشوند عمده ٔ آن رود آلاباما است که در مشرق می سی سی پی جاری و از جبال جنوب الگانی سرچشمه میگیرد. دوم مصب اقیانوس اطلس : رودهائیکه به این مصب داخل میشوند چندان طویل و مفید نیستند و اگر چه جریان آنها بواسطه ٔ عبور از جلگه های سواحلی منظم است ولی آب آنها کم است و چندان قابل استفاده نمیباشند عمده ٔ آنها رود هودسن است که در بندر نیویورک بدریا میریزد. این رود خیلی پرآب و عریض و قابل کشتی رانی است و بواسطه ٔ دو کانال بدریاچه ٔ اریه و دریاچه های شامپولیون و ریشلیو متصل میشود. سوم مصب اقیانوس کبیر: رودهائی که به اقیانوس کبیر داخل میشود بواسطه ٔ اینکه در بسترهای عمیق کوهستانی و سنگلاخهای پست و بلند جاری هستند دارای آبشارهای بسیار میباشند و قابل کشتی رانی نیستند رود کُلمبیا که در خاک کانادا سرچشمه گرفته و از سمت شمال به اتازونی داخل شده و پس از الحاق بشعبه ٔ سنک ریور که از پارک یلوستن جاری و درجریان خود از بسترهای عمیق تخته سنگی میگذرد و آبشار معروفی به اسم آبشار ش ُ شُن دارد و بسمت مغرب متوجه شده بدریا میریزد. در جلگه ٔ کالیفرنی هم رودهای ساکرامنتو و سان ژُکَن از شمال و جنوب جاری است و بالاخره در کنار مصب بهم ملحق شده و بخلیج سان فرانسیسکو میریزند. دیگر رود کلرادو، (اسپانیولیها ابتدا به این رود رسیده و بواسطه ٔ رنگ آب آن که از اراضی و معادن آهن میگذرد و زردرنگ است آنرا به اسم رود رنگین نامیدند) این رود هم در جریان خود از بستری بسیار عمیق و تخته سنگی میگذرد و قسمت عمده ٔ آن در سنگلاخها واراضی کوهستانی جاری است بالاخره پس از الحاق بشعبه ٔریوژیلا در جلگه ٔ رسوبی کالیفرنی داخل شده و شدت تبخیر و کثرت انهاری که از آن جدا شده است آب آنرا کم کرده در خاک مکزیک بخلیج کالیفرنی داخل میشود. در فلات غربی رودهای متعدد جاری است که به دریاچه های داخل میریزند. عمده ٔ آن رود هومبلث (٥٠٠ هزار گز) است که آب آن از ذوب برف جبال رشوحاصل میشود و بدریاچه ٔ کوچکی میریزد. راه آهن ماوراء اتازونی از دره ٔ این رود عبور میکند. دریاچه ٔ شور در این فلات واقع شده و منظره ٔ خوشی دارد حال باید دانست که دریاچه ٔ میشیگان که پنجمین دریاچه ٔ وصل بدریاچه های مرکزیست بکلی در خاک اتازونی واقع شده و بریدگی زیاد دارد مدخل و رابطه ٔ آن با دریاچه ٔ هورن تنگه ای است و بواسطه ٔ کانالی به رود می سی سی پی می پیوندد. سواحل آن :اگر چه از شرح پستی و بلندی و وضع رودهای اتازونی بسهولت اوضاع پستی و بلندی و بریدگی سواحل آن معلوم میشود ولی محض مزید اطلاع ذیلاً بطور مشروح اوضاع سواحلی آنرا مذکور میداریم : سواحل اقیانوس اطلس تا خلیج نیویورک بسیار بریده و مضرس است و بواسطه ٔ ارتفاع و بریدگی شبیه بسواحل فیورد است خلیج های آن خلیج پرتلاند و بُستُن و دماغه ٔ آن دماغه ٔ کُد یا دماغه ٔ مرو است جزیره لُنگ آیلند هم در مقابل خلیج نیویورک واقع شده از آن به بعد سواحل پست و اراضی آن رسوبیست و خلیج بزرگ دُلاوار و چساپیک در آن واقع است و از این خلیج ها تا حدود سرحد مکزیک سواحل بدون بریدگیست و جز شبه جزیره ٔ مرجانی فلورید در همه جای سواحل مجاور تپه های شنی و ریگی است و در مصب رودها پست و باتلاقی میباشد و سواحل اقیانوس کبیر بالعکس در همه جا تخته سنگی و مرتفعست و مجاورت جبال بدریا سواحل را بشکل دیواری بسیار مرتفع کرده و پس از بریدگیهای فراوان سواحل کانادا به سواحل اتازونی بشکل خطی مستقیم و جز خلیج سان فرانسیسکو بریدگی دیگری در آن مشاهده نمیشود این خلیج بواسطه ٔ وضع طبیعی مناسب خود بسیار طرف توجه و اهمیت است و بهمین مناسبت در کنار آن معتبرترین بنادر آمریکای غربی واقع و مخصوصاً مدخل آن بواسطه ٔ خوش منظری معروف به باب زرین است . ابتدای مهاجرت اروپائیان در سواحل شرقی اتازونی از مائه ٔ ١٧ بوده و در سال ١٦٠٧ م . انگلیسها مهاجرنشین اشرافی ویرژینی و در ١٦١٨ مهاجرنشین نیوانگلندو در ١٦٣٢ ماری لاند و در ١٦٨١ پن سیلوانی را تشکیل دادند و چون در همین اوقات هلندیها مهاجرنشین امستردام جدید را در شمال در مصب رود هودسن تشکیل داده بودند انگلیسها در ١٦٤٤ آنرا از هلندیها متنزع و آنجا رابه اسم نیویورک موسوم و به مستملکات خود ملحق کردنداسپانیولیها در جنوب و جنوب غربی اتازونی مستقل و اراضی کالیفرنی و مکزیک جدید و تکزاس و آریزونا و شبه جزیره ٔ فلرید را مالک شدند. فرانسویان که از سواحل دریاچه ها در جلگه ٔ رود می سی سی پی داخل اتازونی شده بودند متصرفات خود راتا مصب این رود بسط داده و این اراضی را به اسم لوئیزیان مینامیدند بالاخره اراضی ممالک سیزده گانه ٔ دول متحده ٔ اتازونی در آن وقت تا رود می سی سی پی محدود بوده و سایر مواقع اتازونی غیر مکشوف و یا جزء متصرفات فرانسویان و اسپانیولیها محسوب میگردید ولی دول متحده پس از استقلال و انفصال از انگلیس بمرور این ممالک و مستملکات را از خارجیهامنتزع و خود متصرف شده و رفته رفته مستملکات خود راتا خلیج مکزیک و سواحل اقیانوس اطلس منبسط کردند چنانکه در ١٨٠٣ م . اراضی لوئیزیان را از فرانسویها و در ١٨١٩ اراضی فلورید و اطراف آنرا از اسپانیولیها و در ١٨٤٨ پس از جنگ با مکزیک و شکست آن اراضی تکزاس ومکزیک جدید و فلات اوتاه و کالیفرنی علیا را از آن منتزع و بموجب قرار داد ١٨٥٣ اراضی ریوژیلا که جزء نواحی جنوبی آریزنا محسوبست نیز از تصرف مکزیک خارج و به ممالک خود منضم کردند و بالاخره پس از تکمیل مستملکات داخلی خود و وصول بسواحل اقیانوس کبیر چنانکه میدانیم در ١٨٦٧ اراضی الاسکا را از دولت روس ابتیاع و در ١٨٩٨ جزایر هاوائی را نیز متصرف شدند و در همین سال ١٨٩٨ پس از جنگ با اسپانی و شکست آن دولت جزیره ٔ پرتوریکو و جزایر فیلیپین و جزیره گوآم رادرماریان از اسپانی گرفتند و در سال ١٨٩٩ در موقع تقسیم جزایر ساموآ بین انگلیس و آلمان و اتازونی و تصرف جزیره توتوئیلا مستملکات خارجی خود را تکمیل کردند و امروز بواسطه ٔ اهمیت و نفوذی که دول متحده ٔ اتازونی حاصل کرده اند در واقع صاحب اختیار کل آمریکا محسوب میشوند وعنان سیاست دول آمریکا بدست این دولت است و از دول بزرگ عالم یا بزرگترین دولت محسوب میشود. تاریخ مختصر استقلال اتازونی : ایالات سیزده گانه ٔ اتازونی تا اواخر مائه ٔ هیجدهم جزء مستملکات آمریکای انگلیس محسوب می شد در این وقت دولت انگلیس بدون مشاوره ٔ ایالات مذکوره مالیات و عوارض جدیدی به آنهاتحمیل کرد و این مسئله موجب عدم رضایت و دلتنگی مهاجرنشینان اتازونی شده و بالاخره نمایندگان این ایالات در سال ١٧٧٦ بطور کنگره در شهر فیلادلفی اجتماع کرده استقلال خود و انفصال از انگلیس را اعلام و شروع بجنگ وزدوخورد با دولت انگلیس کردند این جنگ هفت سال بطول انجامید و منجر به شکست انگلیس شد و کسانی که اسم آنها با استقلال اتازونی همراه است در این جنگ قدرت و نفوذ مخصوصی بکار بردند یکی واشنگتن رئیس جمهوری اول اتازونی دیگر فرنکلن طبیعی دان مشهور از اهالی بُستُن اتازونیست و یکی از داوطلبان خارجی که لافایت معروف فرانسویست که در جنگهای بحری انگلیس دخالتی تام داشت و نام مشهوری از خود بیادگار گذاشت بالاخره بواسطه ٔ دخالت دولت فرانسه عهدنامه ای در سال ١٧٨٣ بین دولت انگلیس و اتازونی منعقد وبموجب آن دولت انگلیس استقلال این مهاجرنشین را رسماً شناخته و ممالک اتازونی جزء ممالک مستقل عالم محسوب گردید. وضع حکومت آن ممالک متحده ٔ آمریکای شمالی که شامل جمهوری ممالک متحده است از سال ١٩٠٦ عبارت از ٤٨ دولت کوچک (شامل یک ناحیه ٔ مشترک واشنگتن و چهار قطعه زمین آریزنا و مکزیک جدید و آلاسکا و هاوائی ) و حکومت هریک از دول کوچک بطرز حکومت جمهوری است . فرمانفرما واعضاء پارلمان و حتی اعضاء ادارات و قضاة و مأمورین اجرائیه ٔ مملکت تمام از طرف ملت انتخاب میشوند هریک از این ممالک از اجتماع نواحی و هر یک از نواحی هم از چند قصبه تشکیل میشود انجمن های شهرداری این قصبات دارای حقوق و اختیاراتی بسیار است و امور قصبات رااداره میکنند و اصل حکومت اتازونی همین انجمنهاست حکومت اتازونی بر طبق قوانین اساسی موضوعه در ١٧٨٧ م .و تغییرات پانزده گانه که بعدها به آن داده شد شامل سه قوه ٔ مجزاست و عبارت از قوه ٔ مقننه و اجرائیه و قضائیست : قوه ٔ مقننه با پارلمان یا کنگره است که شامل مجلس سنا و مبعوثان میباشد مجلس سنا مرکب از نمایندگان دول متحده است و هر دولتی دو تن معین کرده و بسنا میفرستد و مدت عضویت اعضاء هم شش سالست و هر دو سال اعضای آن تجدید میشوند مجلس مبعوثان مرکب از وکلاء ملت اتازونیست که برای عموم از طرف ملت انتخاب میشوند وعده ٔ اعضای آن ٣٧٥ تن است اراضی متعلق به اتازونی هم هرکدام یک مبعوث معین کرده و بپارلمان میفرستد و این نمایندگان اگر چه در مذاکرات شرکت می کنند ولی حق رأی ندارند قوانین موضوعه در کنگره از طرف رئیس جمهوری تصدیق میشود و گاهی هم ممکن است رد شود در این صورت باید اقلاً دو ثلث اعضای هر یک از مجلسین صحت آنرا تصدیق کرده و رأی دهند تا موقع قبول یافته و به امضاء رئیس جمهور برسد و کلیةً باید دانست که حقوق و اختیارات کنگره نهایت کم و بالعکس حدود و اختیارات رئیس جمهور بسیار است ریاست قوه ٔ مجریه با رئیس جمهورست که به انتخاب دو درجه به مدت چهار سال از طرف ملت انتخاب میشود و در دفعه ٔ ثانی هم ممکن است مجدداً انتخاب شود طرز انتخاب رئیس جمهور این است که اولاً هریک از دول متحده بعده ٔ وکلائی که برای مجلس سنا و مبعوثان انتخاب می کند وکلاء جدید انتخاب کرده و ثانیاً این منتخبین با دستورالعملی که دارند رئیس جمهور و نایب او را انتخاب میکنند. نایب رئیس جمهوردر موقع ریاست رئیس جمهور رئیس مجلس سنا است و در موقع فوت یا استعفای رئیس جمهور جانشین او میشود اگر این نایب رئیس که به ریاست جمهوری رسیده در موقع ریاست فوت شود در این صورت کنگره رئیس جمهور جدیدی تا موقع انتخابات آینده ٔ رئیس جمهور انتخاب میکند چنانکه ذکر شد حقوق و اختیارات رئیس جمهور بسیار است به این معنی که رئیس کل قشون و قوای نظامی بری و بحریست وحق انعقاد عهدنامه ها با تصویب سنا با اوست وزراء و سفراء و نمایندگان دیپلوماسی و قنسولها و قضاة محاکم مالی و سایر مستخدمین دولتی را هم به تصویب سنا معین میکند. وزراء مملکت مثل وزراء سایر دول نماینده ٔ اکثریت پارلمان نیستند و مسئول پارلمان هم نمیباشند ومسئولیت آنها نسبت برئیس جمهور است بهمین مناسبت اهمیت سیاسی ندارند و حق انفصال پارلمان هم با آنها نیست . قوه ٔ قضائی ممالک متحده با محکمه ٔ عالی است که اعضای آن مرکب از نه قاضی است این قضاة از طرف رئیس جمهور انتخاب میشوند و مدت خدمت آنها مادام العمر و احکام آنها غیر قابل نقض و در موقع لزوم هم میتوانند قوانین را فسخ کنند. شرح بنا و وضعیت شهرهای اتازونی : چون اراضی اتازونی و سیع و منبسط است و چندان طرف احتیاج نیست بنابرین شهرهای آن که جدیداً بنا شده بطرز و ترتیب جدید مرتب است به این معنی که خیابانهای آن وسیع و طویل و منظم و موازی یا عمود بر یکدیگرند اسامی خیابانها به نمره معین میشود و اطراف خیابانها اغلب دو ردیف اشجار است که بزینت آن افزوده و ماشینهای الکتریک و راه آهن های طبقه ٔ دوم یا زیرزمینی و گارهای وسیع و پلهای عریض معلق که در روی رودها یا خلیجها ساخته شده باعث اهمیت تجارتی یا اقتصادی شهرها شده و شهر را زینت داده است ابنیه ٔ آن هم اغلب چند طبقه و وسیع است و زینت خارجی ندارد و در تمام شهرها بنای وسط شهر و ابنیه ٔ عمومی از قبیل عمارت بلدیه و بانک و تأتر و غیره که اغلب از وجوه اعانه ٔ میلیونرها و متمولین شهر ساخته شده است بسیار عالی و مزین است . بعض شهرهای اتازونی را شهر خلق الساعة می نامند و آنها شهرهائی هستند که بسرعت بواسطه ٔ مجاورت بمعادن جدید یا اراضی حاصلخیز و غیر آن ساخته شده و در صورتی که هنوز ابنیه ٔ شهرها بنا نشده تراموی و راه آهن و کارخانجات الکتریک و مهمانخانه و بانک و کلوب و کلیسا و مدرسه و چاپخانه ٔ آن از سنگ و چوب و آجر فوراً تهیه و حاضرمیشود و جمعیت آن بغتةً به پنجهزار نفر میرسد. جمعیت ٣٨ شهر اتازونی از صدهزار نفر متجاوز و ٣ شهر از یک ملیون متجاوز و ٣ شهر از پانصد هزارنفر متجاوز است و بیشتر جمعیت هم در شهرها و مراکز عمده ٔ صنعتی و تجارتی اقامت دارند و در قصبات و دهات و اراضی زراعتی جمعیت کمتر است و کلیةً از حیث اهمیت جغرافیائی و ثروتی تمام شهرهای اتازونی را به ترتیب ذیل تقسیم می کنند: شمال اقیانوس اطلس و شمال مرکز که بیش از سی شهر از ٣٨ شهر عمده در آن است دیگر شهرهای جنوب سواحل اقیانوس اطلس و جنوب مرکز و بالاخره بشهرهای غربی اتازونی تقسیم میشود. مهمترین و پرجمعیت ترین شهرهای اتازونی در قسمت شمال سواحل اقیانوس اطلس است و مخصوصاًشهرها و بنادر آن تجارتی و صنعتی میباشد مهمترین شهرهای آن که اول شهر عالم از حیث جمعیت و تجارت و صنعت میباشد شهر نیویورک است که دارای قصبات و منضمات است جمعیت آن بالغ به هفت ملیون نفر است و دارای خیابانهای طویل و باریک میباشد. قسمت عمده ٔ این شهر در روی شبه جزیره ٔ باریکی که بین رود هودسن و باب کست ریور است واقع شده و از آنجا تا بروکلین که در جزیره ُلنگ آیلاند است پلی معلق بطول ١٨٢٦ متر ساخته شده در جنوب غربی نیویورک شهر فیلادلفی که از حیث عده ٔ جمعیت سوم شهر اتازونی است (٢٠٦٤٠٠٠) این شهر تاریخی و محل انتشار و تشکیل استقلال اتازونی در ١٧٧٦ میباشد. کارخانه های فرش بافی دارد. و فرشهای اتازونی در این کارخانه تهیه میشود تجارت نفت ذغال و گندم از این شهر است . در شمال شرقی نیویورک بندر تجارتی مهم نیوهاون (١٨٧ هزار) و بندر پروویدانس (٢٥٠ هزار) است شهر عمده صنعتی است و کارخانجات نقره کاری و جواهرتراشی دارد دیگر شهر بُستُن (٧٨٥٠٠٠) که وطن و مسقطالراس فرانکلن و شهری تاریخی است بندری تجارتی و قلعه ای نظامی دارد و مرکز کارخانه های کفش دوزی اتازونی است دانشگاه و کتابخانه و مجامع علمی و غیره نیز دارد دیگر شهرهای صنعتی فال ریور و دیگر در داخل اراضی شهر سیراکوز که در سر راه آهن و کانالهای بین دریاچه ها و نیویورک واقع شده و کارخانجات فلزسازی دارد دیگر شهر رچستِر که مرکز تجارت غلات و محل نمو و تربیت اشجار میوه دار است دیگر بندر بوفالو (٥٧٥٠٠٠) که در کناردریاچه ٔ اریه واقع و کارخانجات بزرگ کشتی سازی دارد تجارت دواب و غلات و چوب این بندر مشهور است و بین شهرهای شمال اقیانوس اطلس و شمال مرکز شهر بزرگ صنعتی سکرانتُن و منضمات آن شهرهای پیتسبورگ (٧٠٠٠٠٠) و آلگانی است که کارخانجات بزرگ فلزسازی دارد و بزرگترین تجارتگاهها و محل فروش ذغال سنگ اتازونیست . شهرهای شمال و مرکز: مهمترین شهرهای این قسمت همان شهر شیکاگو (٣٣٧٥٠٠٠) یا شهر جدید است که در کنار دریاچه ٔ میشیگان واقع شده که بسرعت ترقی کرده و از شهرهای عظیم عالم محسوب میشود و عمده ٔ اهالی آن از نژاد آلمانی هستند و چون در مرکز اراضی زراعتی اتازونی واقع شده بنابراین محل تجارت دواب است و غلات هم بیشتر در آنجا خرید و فروش میشود و کارخانجات بزرگ برای تهیه ٔ گوشت دارد علاوه بر این کارخانجات ماشین و واگون سازی هم در آنجاست خانه های آن مطبق و اغلب تا بیست طبقه و زیاده است دیگر شهر کِلوِلاند (٩٠٠٠٠٠) که یکی از بنادر مهم دریاچه ٔ اریه است و محل تجارت غلات است کارخانجات تصفیه ٔ نفط و مس و آهن سازی دارد دیگر شهر سن سیناتی (٤٥٠٠٠٠) که در کنار رود اُهیو واقع شده و دوثلث اهالی آن آلمانیست . کارخانه های آبجوسازی و تهیه ٔ گوشت و کارخانه های پشم بافی و آسیا و کارخانه ها برای آرد کردن گندم دارد. شهر تولدو که محل تجارت غلات وچوبست و کارخانه های فلزسازی دارد و شهر ِدتروا (١٦٠٠٠٠) که در معبر راه آهن های اتازونی و کاناداست در کنار دریاچه ٔ اریه واقع شده و از بنادر معروف آن میباشند دیگر شهر مین ِ آپلیس که مجاور شهر سن پُل