اخیسخا

اخیسخا. [ اَ ] (اِخ ) (کلمه ٔگرجی است بمعنی قلعه ٔ جدید) نام شهریست حصین در روسیه ٔ آسیا، موقع آن بین ٤١ درجه و ٥٥ دقیقه ٔ عرض شمالی و ٤٠ درجه و ٤٥ دقیقه طول شرقی، در جبال کلیدر است بر کنار بسخو که در نهر کور میریزد، و آن بمسافت ١٨١ هزارگزی شمال شرقی ارزالروم و ٩٥ میلی مغرب تفلیس است و ١٣٣٠٠ تن سکنه دارد که ثلث آن ارمنی باشند و در آن کارخانه های اسلحه سازی و غیره است و تجارت آن سابقاً رونق بسیار داشت و اکنون از اهمیت آن کاسته است و فقط تجارت مواشی و پوست و پیه و شمع رونقی دارد. و در قلعه ٔ آن مسجد جامع جلیل و جمیلی است که احمدپاشا بهیئت جامع اجیا صوفیه ٔ قسطنطنیه کرده است و آن دارای مدرسه ایست علوم عالیه را و کتابخانه ای با کتب شرقیه ٔ بسیار. ارتفاع اخیسخا ٧٧٦٠ قدم از سطح دریا و سرمای آن بسیار است . این شهر عاصمه ٔ مقاطعه ٔ ایسا اباتاغوی گرجیه بود و پس از مائه ٔ شانزدهم میلادی عاصمه ٔ گرجستان ترکیه شد و بسال ١٢٤٤ هَ . ق . روسها آنرا تصرف کردند. ◄ نیز ایالتی است که سابقاً قسمی از بلاد ارمینیه و گرجستان ترکیه بود سپس جزئی از آن تحت استیلاء روسها درآمد و آن دارای هوائی نیک وکوههای بسیار است و امم مختلفه از اکراد و گرجیان وترکان در آن سکونت دارند. (ضمیمه ٔ معجم البلدان ).