ازنیق

ازنیق . [ اِ ] (اِخ ) (دریاچه ٔ...) دریاچه ای است در مغرب قصبه ٔ ازنیق و ٢٠ هزارگزی مشرق خلیج کملیک و در ازمنه ٔ قدیمه ((آسکانیوس )) نامیده میشد. مساحت این دریاچه طولا از طرف مشرق بمغرب ٣٤ هزارگز و عرضاً از سوی شمال بجانب جنوب ١٤ هزارگز است . این دریاچه دارای دنباله ای است که از میان قصبه ٔ کملیک میگذرد و داخل خلیج کملیک میشود. نهر اسکادیه در ٢٠ هزارگزی مشرق این دریاچه جریان دارد. (از قاموس الاعلام ترکی ).

ازنیق . [ اِ ] (اِخ ) قصبه ٔ مرکزی درقضای ینی شهر از سنجاق ارطغرل در ولایت خداوندگار. این قصبه در ساحل شرقی دریاچه ای موسوم بهمین نام و در ٥٥ هزارگزی شمال شرقی بروسه و ٩٠ هزارگزی جنوب شرقی استانبول و در ٤٧ هزارگزی مشرق اسکله موسوم به کملیک واقع است . و آن قصبه ٔ ویرانه و کوچکی میباشد که در حدود ١٥٠٠ سکنه دارد اما در ازمنه ٔ قدیم شهری بزرگ ومشهور بوده بنام نیکیا ودو سور استوار آن هنوز هم در کمال متانت خودنمائی میکند قلعه و دروازه های آن بحال اصلی خود باقی هستند محیط سور طولاً ٢٠ یا ٢٤ و عرضاً ٦ هزارگز مسافت را اشغال کرده و قصبه ٔ حالیه را با تمام باغها و مزرعه هاو چمن زارهای اطراف و حوالی در برگرفته و چهار دروازه ٔ قطور دارد یکعده جوامع و مساجد و ابنیه ٔ خیریه ٔ اسلامی در این قصبه مشاهده میشود که اکثر آنها رو بویرانی گذارده و از این رو بخوبی معلوم میشود که در اوایل دولت عثمانی هم این قصبه شهری بزرگ بوده است بزرگترین و زیباترین جوامع شریفه ٔ آن جامع سبز میباشد این بنا را مرحوم خیرالدین پاشا بیادگار گذاشته این جامع نظیر جامعی میباشد که به امر چلبی سلطان محمدخان در شهر بروسه ساخته اند. جامع ازنیق با کاشی های سبز مزین است و آنرا طوری پرداخته اند که در جرگه ٔ بدایع صنعت است و اکنون هم معمور است . دیگر جامع قطب الدین میباشد که پسر پاشای مذکور در فوق، خلیل پاشا بناکرده و نیز جامع محمود چلبی نوه ٔ پاشای آخری است و بالاخره جامع موسوم به اشرف زاده که بنا کرده ٔ خانم مکرمه خاتون میباشد، دو مدرسه هم دارد یکی را سلطان اورخان غازی و دیگری را سلیمان پاشا بناکرده اولی آباد و دائرو دومی ویران است . صاحبان جوامع مذکوره عمارات و ساختمانها هم داشته اند مرقد اشرف زاده عبداﷲ رومی و خواجه قطب الدین و علاءالدین مصری و حاجی حمزه بک و خیرالدین پاشا و یعقوب پاشا در درون این قصبه واقع شده است . این قصبه بسیار زیباست . اطراف و حوالی آن دارای باغ و باغچه و تپه های سبز و خرم میباشد. چشم اندازهای دلنشین و دلفریبی دارد ولی بعض مردابهای واقع در گوشه و کنار هوای این قطعه را سنگین کرده چشمه ها و چاههاو آبهای جاری بسیار هم مشاهده میشود. شهر ازنیق در ازمنه ٔ قدیمه یکی از بزرگترین شهرهای خطه ٔ بیتینا بوده این شهر را آنتیگون که یکی از وراث و سرداران اسکندر کبیر بوده سه قرن پیش از میلاد بنا نهاده و به آنتیگونیا موسوم کرده بود بعدها لیسیماخوس نام زوجه ٔ خویش نیکه را به این شهر داد پس مشهور به نیکیا شد مسقطالرأس ایپارخوس و دیون کاسیوس که از مشاهیر مورخانند، این شهر بوده است . در تاریخ ٣٢٥ م . در زمان امپراطور قسطنطین رهبانان مجلس بسیار بزرگی در این شهر منعقد ساخته بوضع مراسم و عقاید اساسی نصرانیت پرداخته اند و باز در تاریخ ٧٨٧ م . مجلس روحانی دیگری در همین شهر انعقاد یافته بتکفیر بت شکنان پرداختند. سلیمان سلجوقی در ٤٦٩ هَ . ق . ازنیق را ضبط کرده بود بعد از بیست سال مسیحیان از وی استرداد کردند. در سال ١٢٠٤ م . این سرزمین را بعنوان ((دوک نشین نیکیا)) به ((لویی دبلوا)) که یکی از رؤسای مسیحی بود اعطا کردندو در همان اوان بدست ((تئودورلاسکاریس )) افتاد و این شخص به این قدر قانع نبود و دامنه ٔ تملک خود را تا جهات ((کوتاهیه )) و ((ایاصلوغ )) کشانید و دودمان وی قریب ٦٠ سال ازنیق را پای تخت خود قرار دادند و قسطنطنیه در این مدت در دست مسیحیان بود و در سنه ٔ ١٢٦١ م . یکی از اعضای دودمان مزبور موسوم به ((میخال پالئولوگ )) قسطنطنیه را استرداد کرده پایتخت قرار داد. بالاخره در سنه ٔ ٧٣١ هَ . ق . در زمان سلطنت سلطان اوزجان غفاری شاهزاده سلیمان پاشا ازنیق را فتح و ضمیمه ٔ ممالک عثمانیه ساخت . در اوایل دولت عثمانی بر رونق و زیبائی آن افزوده شد و مدت مدیدی در زمره ٔ بلاد معظمه بودولی بعدها از رونق افتاده روبه خرابی نهاد. لفظ قدیم نیکیا با ایس (ادات ظرف یونانی ) مرکب شده ایس نیکیا را بوجود آورد و محرف آن بشکل ((ازنیق )) در آمده . مساحت ناحیه ٔ ازنیق به ٧٤٠ هزارگز مربع بالغ میشودو از طرف مغرب به ((کملیک )) و از جهت جنوب به ((یکشر = ینی شهر)) و از سوی مشرق به قضای ((لفکه )) ((کیوه )) و ((آقحصار)) و از جانب شمال بقضای ((قره مرسل )) محدود است . عده ٔ نفوس آن به ٤١٥٠ تن بالغ میگردد از این عده فقط ١١٠ تن رومی و همین مقدار ارمنی است بقیه مسلمانند. در داخل ناحیه ١٦ جامع و ٢٤ مسجد و ٢ کلیسا و ٣٦ مکتب و ٦٠٠٠ دونم مزرعه و ٧١٦٠٠ دونم جنگل موجود است . (قاموس الاعلام ترکی ).