اینشتین
/vâže/
لغتنامه دهخدا ـ ویرایش دوم
اینشتین . [ اَ ت َ ] (اِخ ) (١٨٧٩ - ١٩٥٥ م .) آلبرت . عالم بزرگ فیزیک دان نظری . متولد در اولم (آلمان ). در مونیخ و آراو (سویس ) و زوریخ تحصیل کرد. در ١٩٠٥م . به تابعیت سویس درآمد. در همین سال سه مقاله منتشر کرد که هر یک پایه ٔ شعبه ٔ جدیدی در علم فیزیک گردید. در یکی از آنها نظریه ٔ کوانتوم را در توجیه پدیده ٔ نور و برق بکار برد. (جایزه ٔ نوبل ١٩٢١م . فیزیک را بمناسبت تحقیقاتش در این موضوع برد). مقاله ٔ دوم در باب رابطه ٔ جرم و انرژی بود که اساس محاسبه ٔ انرژی اتمی است . مقاله ٔ سوم، بعنوان روان برق اجسام متحرک مشتمل بر نظریه ٔ نسبیت (خاص ) بود که اسم اینشتن بآن پیوسته است . (یک نسخه ٔ دستی از این مقاله در ١٩٤٤م . بمبلغ ٦٠٠٠٠٠٠ دلار در کشورهای متحده ٔ آمریکا فروخته شد. و اینک در کتابخانه ٔ کنگره در واشنگتن است ). در همان سال مقاله ای در حرکت براونی منتشر نمود. در ١٩٠٩م . استاد فیزیک نظری در دانشگاه زوریخ شد. در ١٩١٣م . عضو آکادمی علوم پروس در برلین گردید. در ١٩١٤م . استاد فیزیک نظری دانشگاه برلین شد، و دگربار بتابعیت آلمان درآمد. در همان سال بمدیریت مؤسسه ٔ فیزیکی کایزر ویلهلم در برلن منصوب گردید، وهر دو سمت را تا ١٩٣٣م . داشت . در ١٩١٦م . نظریه ٔ نسبیت عمومی را منتشر کرد. در ١٩٢٩م . نظریه ٔ میدان واحدرا اعلام کرد که هدفش توجیه پدیده های گرانش و برقاطیس و زیراتمی بوسیله ٔ یک دستگاه از قوانین است . در ١٩٥٠م . ودگر بار در ١٩٥٣م . صورت تجدیدنظرشده ٔ این نظریه را منتشر ساخت . در اواخر سال ١٩٤٩م . نظریه ٔ عمومی گرانش را منتشر کرد که قدم دیگری در نظریه ٔ میدان واحد بود. اینشتن ٢٥ سال آخر عمر را صرف تحقیق در نظریه ٔ میدان واحد کرد ولی تا هنگام مرگ تحقیقات خود را در اثبات این نظریه کافی نمیدانست . در ١٩٣٣م . که اینشتن در سفر انگلستان و کشورهای متحده ٔ امریکا بود، آلمان نازی اموال او را مصادره کرد و وی را از کار برکنار نمود. اینشتن دعوت مؤسسه ٔ تحقیقات عالیه ٔ پرینستن را که قبل از این واقعه بعمل آمده بود پذیرفته به کشورهای متحده آمریکا مهاجرت کرد و در پرینستن سکنی گزید و در ١٩٤٠م . بتابعیت کشورهای متحده ٔ آمریکا درآمد. اینشتن از پدران عصر اتم است . نظریات وی در بسط تحقیقات اتمی تأثیر فراوان داشته است . در ماه اوت ١٩٣٩م . در نامه ای که به روزولت رئیس جمهور کشورهای متحده ٔ آمریکا نوشت وی را از پیشرفتهای آلمان در شکافتن هسته ٔ اتم آگاه کرد و او را برانگیخت تا تحقیق جدی اتم شکنی را در کشورهای متحده مقرر کند. این تحقیقات منجر به ساختن بمب اتمی گردید. اینشتن زندگی آرامی داشت . موسیقی کلاسیک را بسیار دوست میداشت و خودش ویولن مینواخت . نسبت به مظلومین سیاسی و اقتصادی شفقت فراوان داشت . پس از مرگ وایزمن (١٩٥٢م .) ریاست جمهوری مملکت اسرائیل باو پیشنهاد شد ولی نپذیرفت . اگر چه ثروتی نداشت به پول اهمیتی نمیداد. (دائرةالمعارف فارسی ).