بختیشوع

بختیشوع . [ ب ُ ] (اِخ ) بختیشوع و یوشعبخت از اعلام مرکبه و یک جزء آن بخت است از ترکیبات زبان فارسی . مستشرق آلمانی نلدکه دروقایع زمان اردشیر بابکان گوید: بخت یعنی نجات داد یا رها کرد و جزء دیگر ظاهراً از ترکیباتی است که به تقلید اسلوب عیسویان در زبان فارسی معمول شده است ... و بختیشوع یعنی عیسی نجات داد. (از حواشی چهارمقاله ص ٤٠٦). نجات یافته ٔ عیسی . (از فرهنگ فارسی معین ).

بختیشوع . [ ب ُ ](اِخ ) ابن جورجیس . طبیب، به جندی شاپور معاصر مهدی وموسی الهادی عباسی . در خدمت ابوالعباس سفاح می زیست و طبیب خاص او بود و سپس بخدمت جعفر منصور پیوست و او را تألیفات مهم است . (طبقات قاضی صاعد اندلسی ). ابوجعفر منصور دوانیقی در سال ١٤٨ هَ . ق . به بیماری معده گرفتار شد و طبیبان درگاه در علاج فروماندند وی را به رئیس بیمارستان گندی شاپور یعنی بختیشوع پسر جورجیس راهبری کردند، جورجیس با واگذاشتن ریاست بیمارستان به پسر خود بختیشوع بخدمت خلیفه درآمد و به اصرار خلیفه چندی در بغداد بماند. جورجیس در ١٥٢ هَ . ق . بیمار شد و به گندی شاپور بازگشت، در این هنگام منصور از او خواست که پسر خود بختیشوع را بجای خویش به بغداد فرستد، اما جورجیس رضا نداد و شاگرد خویش عیسی بن شهلانی را فرستاد. بختیشوع پسر جورجیس یکبار در دوره ٔ مهدی و بعد از آن درعهد هارون در سال ١٧١ به بغداد رفت و به معالجه ٔ خلفا اختصاص یافت . (تاریخ علوم عقلی ص ٢٣ و ٥٢ و ٥٣). ورجوع به اعلام زرکلی و عیون الاخبار و ضحی الاسلام ص ١٠٨ و ١٢٩ و ٢٩٧ و سبک شناسی ج ١ ص ١٥٢ و غزالی نامه ص ٩٠ و الجماهر ص ٢١٨ و ١٦٥ و چهارمقاله ٔ نظامی و تعلیقات آن و القفطی و العقدالفرید ج ١ ص ٦٨ و ٦٩ و ج ٧ ص ٢٧٧ و الاوراق ص ٧٥ شود : یافته از ره اصول و فروع بخت ایشوع و رای بختیشوع . نظامی .

بختیشوع . [ب ُ ] (اِخ ) بختیشوع بن جبرئیل بن بختیشوع بن جورجیس . متوفی در سنه ٔ ٢٥٦ هَ . ق . در اواخر عمر مأمون از اطباء خاص او بود و بعد از مأمون خلفای دیگر را نیز تا مهتدی خدمت نمود. (حواشی چهارمقاله ٔ نظامی ص ٤٠٦). از او کتاب «فی الحجامه » به صورت سؤال و جواب ماند وحنین بن اسحاق آنرا ترجمه نمود. (از قاموس الاعلام ). ادوارد برون در تعلیقات بر ترجمه ٔ انگلیسی چهارمقاله آورده است : بعد از جبرئیل پسرش بختیشوع جای او را گرفت و الواثق باﷲ و المتوکل علی اﷲ و المستعین باﷲ و المهتدی باﷲ را خدمت کرد، در اواخر عهد واثق بسبب کثرت مال از بغداد نفی و اموال او مصادره شد، اما در عهد متوکل بازبمقام سابق بازگشت . بروایت قفطی او همراه مأمون به روم رفت . وی بسال ٢٥٦ درگذشت . (از تاریخ علوم عقلی ص ٥٥) : بختیشوع یکی از نصارای بغداد بود، طبیبی حاذق و مشفقی صادق بود و مرتب به خدمت مأمون . (چهارمقاله نظامی عروضی ص ١١٣). متوکل، بختیشوع طبیب را چندان املاک داد که هر سال ده هزار درم حاصل آمدی . (تاریخ گزیده ص ٣٣٥). و رجوع به الوزراء و الکتاب ص ١٧٨ و عیون الاخبار و القفطی شود.