بیرجند

بیرجند. [ ج َ ] (اِخ ) شهری به خراسان و آن مرکز شهرستان بیرجند و قاینات است که در زمان سابق این ناحیه بنام قهستان نامیده می شد و دارای ٢٣٤٨٨ تن سکنه است . (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج ٩). نام بیرجند در کتب جغرافی نویسان قدیم اسلامی نیامده است و نخستین کس که ذکری از این شهر بمیان آورده یاقوت (متوفی ٦٢٣ هَ . ق .) می باشد وی می نویسد: بیرجند از زیباترین شهرهای ناحیه ٔ قهستان است که در دوران خلافت از اعمال خراسان بوده است و اکنون بیرجند قصبه ٔ قهستان می باشد و حال آنکه در قرون وسطی قائن قصبه ٔ قهستان بشمار می آمده است و مانند بیرجند چندی تحت استیلای اسماعیلیه بوده است . گولد اسمید میگوید که جمعیت بیرجند در سال ١٨٧٣م .به پانزده هزار نفر بالغ میگردیده اما استیوارت میگوید که جمعیت آن در سال ١٨٨٦م . به ١٤٠٠٠ تن بالغ میگردید اما لورینی در زمانی متأخر جمعیت آنرا به ١٨٠٠٠ تن تخمین زده است و در پاره ای از نقشه های جغرافیایی نام بیرجند به برجن تحریف شده است . (از دایرة المعارف فارسی ). شهر بیرجند اکنون یکی از شهرستانهای استان خراسان کنار مرز افغانستان کمابیش مطابق قهستان سابق است و فعلاً مرکب از ٥ بخش، حومه، درمیان، شوسف، خوسف، قاین تشکیل شده است . جمع قراء و قصبات آن ١٥٦٥ و نفوس آنها در حدود ٢٣٢٧٦٥ تن می باشد و بنا بگفته ای ١٤٤١١٢ و جمعیت شهر بیرجند ١٣٩٣٤ تن است . رجوع به فرهنگ جغرافیائی ایران ج ٩ و فرهنگ فارسی معین و دائرة المعارف فارسی و نیز رجوع به مرآت البلدان ج ١ ص ٣٢٦ و تاریخ ادبیات ادوارد براون ج ٢ ص ١٦٨، تاریخ سیستان ص ٤٠٦، تاریخ مغول ص ٥٤٥ و سبک شناسی ج ١ ص ٤١١ شود.

بیرجند. [ ج َ ] (اِخ ) بخش حومه ٔ شهرستان بیرجند از سه دهستان بنام القورات، شهاباد، نهارجانات تشکیل شده . جمع قراء بخش ٥٣٣ آبادی و دارای ٤٣٤٠١ تن سکنه است . دهستان حومه که مرکز آن شهاباد است دارای ١٩٨ قریه و ٩٥٥٢ تن سکنه می باشد. (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج ٩).