بیرنج

بیرنج . [ رَ ] (ص مرکب ) (از: بی + رنج ) آسوده . راحت . سلیم . سالم . بی درد و رنج . تندرست : باز تو بیرنج باش و جان تو خرم با نی و با رود و بانبیذ قناروز. رودکی . همیشه تن شاه بیرنج باد نشستش همه بر سر گنج باد. فردوسی . چو ماهوی گنج خداوند خویش بیاورد بیرنج بنهاد پیش . فردوسی . بدادمت بیرنج فرزندوار بگیتی تو مانی ز من یادگار. فردوسی . یکی بیرنج و بیدرد و دو بی سختی و بیماری سیم بی ذل و بیخواری چهارم بیغم و شادی . منوچهری . وز قسمت ارزاق بپرسیدم و گفتم چونست غمی زاهد و بیرنج ستمگر. ناصرخسرو. یک زاهد رنجور و دگر زاهد بیرنج یک کافر شادان و دگر کافر غمخور. ناصرخسرو. ♦ بیرنج گشتن ؛ آسوده و آرام شدن : ز ترکان همه بیشه ٔ نارون برستند و بیرنج گشت انجمن . فردوسی . ◄ سلیم . بی آزار و اذیت . که رنج نرساند : بپرسیدشان گفت بیرنج کیست بهر جای درویش و بی گنج کیست . فردوسی . خنک مرد بیرنج و پرهیزگار بویژه کسی کو بود شهریار. فردوسی . تو بیرنج را رنج منمای هیچ همه مردی و داددادن بسیج . فردوسی . رنجه دارنده کم زید چو مگس هست بیرنج از آن زید کرکس . سنائی . ◄ بیزحمت . بدون مشقت . آسان . سهل . بدون تعب : شهنشاه را کارها ساخته ست در این کار بیرنج پرداخته ست . فردوسی . همی گفت بیرنج تخت این بود که بی کوشش و درد و نفرین بود. فردوسی . که اندر جهان سود بیرنج نیست هم آنرا که کاهل بود گنج نیست . فردوسی . تا نبینی رنج و ناموزی ز دانا علم حق کی توانی دید بیرنج آنچه آن نادان ندید. ناصرخسرو. ترا بیرنج حلوائی چنین نرم برنج سرد را تا کی کنی گرم . نظامی . ♦ بی رنج یافتن ؛ بی زحمت به دست آوردن : چو بی رنج یابی تو بیرنج باش نگهبان این لشکر و گنج باش . فردوسی .