بیزانس

بیزانس . (اِخ ) بیزنطه . بوزنطه . نام قدیم قسطنطنیه . استانبول . بازنطیا. (مفاتیح خوارزمی ).

بیزانس . (اِخ ) امپراتوری روم شرقی (از باب اطلاق جزء بکل که شهر بیزانس پایتخت آن بود). امپراتوری که از ٣٣٠ تا ٣٩٥ م . در قسمت شرقی قلمرو روم بوجود آمد و تا ١٤٦١ م . پایدار ماند. تاریخ این امپراطوری بسه بخش تقسیم میشود: ١ - عهد امپراتوری رومی عمومی (٣٣٠ / ٦٤١ م .) که دنباله ٔ عهد قدیم است . ٢ - عهد امپراطوری رومی یونانی (٦٤١ - ١٢٠٤ م .). در این دوره یونانی شدن و شرقی شدن امپراطوری کاملاً تحقق یافت عربها و اسلاوها در این دوره طرد و یا مطیع شدند. ٣- عهد امپراطوری منقسم (١٢٠٤ - ١٤٦١ م .) که در طی آن لاتینیان، بیزانسیان و ترکان با یکدیگر مشغول نزاع بودند. پایتخت بیزانس در «یونانی بوزانتیون » شهر قدیم در محل استانبول کنونی در ٦٦٧ ق .م . بدست یونانیان بنا شد، و بسبب موقعش بر تنگه ٔ بوسفور، از همان اوایل اهمیت یافت . در جنگ پلوپونزی دست بدست شد در ١٩٦ م . در دوره ٔ امپراطور سوروس رومیها آن را گرفتند. در ٣٢٠ م . به امر امپراطور قسطنطین اول شهر جدیدی در این محل ساخته شد که همان قسطنطنیه است و بعدها پایتخت امپراطوری بیزانس گردید. نام قدیم آن در مآخذ اسلامی بصورت بیزنطیه ضبط شده است . قسطنطنیه در جنگهای صلیبی تاراج شد. امپراطوری بیزانس به امپراطوری لاتینی - قسطنطنیه و ممالک مستقل و نیقیه و اپیروس و غیره تجزیه شد ودر ١٢٦١م . میخائیل، فرمانروای نیقیه، قسطنطنیه را گرفت و امپراطوری را تجدید کرد و سرانجام در دوره ٔ قسطنطین نهم قسطنطنیه بتصرف سلطان محمد فاتح درآمد (١٤٥٣ م .) و امپراطوری بیزانس برافتاد و دولت عثمانی جانشین آن گردید. (از دائرةالمعارف فارسی ). رجوع به فهرست اعلام تاریخ ایران باستان و ایران در زمان ساسانیان و یشتها ج ٢ ص ١٥ و فرهنگ ایران باستان ص ٣٠١ و سبک شناسی ج ١ ص ١٤٢ شود.