تاج الملوک
/vâže/
لغتنامه دهخدا ـ ویرایش دوم
تاج الملوک . [ جُل ْ م ُ ] (اِخ ) مرداویج بن علی . رجوع به کتاب مازندران و استراباد رابینو بخش فارسی ص ١١٧ و بخش انگلیسی ص ٢٦ و مرداویج ... شود.
تاج الملوک .[ جُل ْ م ُ ] (اِخ ) مجدالدین ابوسعید بوری بن ایوب بن شاذی بن مروان (٥٥٦ - ٥٧٩ هَ . ق .) خواندمیر گوید: درسنه ٔ ثمان و ستین و خمسمائه نجم الدین ایوب که ملک افضل نام داشت از اسب افتاد و چند روز متألم بوده بقضاء اجل گرفتار گشت ... و از نجم الدین شش پسر و دو دختر ماند بدین ترتیب ملک ناصر صلاح الدین یوسف، ملک عادل سیف الدین محمد، شمس الدوله، تورانشاه، سیف الاسلام طغتکین شاهنشاه، تاج الملوک بوری ... (حبیب السیر چ خیام ج ٢ صص ٥٨٤ - ٥٨٧) وی کوچکترین فرزند پدر خویش و مردی فاضل بود و دیوان شعری داشت . اشعارش لطیف بود و در محاصره ٔ حلب با برادرش صلاح الدین شرکت داشت و تیری به زانویش اصابت کرد و بر اثر آن در نزدیکی حلب وفات یافت . (الاعلام زرکلی ج ١ ص ١٥٩ از وفیات الاعیان ).
تاج الملوک . [ جُل ْ م ُ ] (اِخ ) بوری بن طغتکین والی دمشق دومین از اتابکان آل بوری (٥٢٢- ٥٢٦ هَ . ق .) (ترجمه ٔ طبقات سلاطین اسلام ص ١٤٢) مؤلف قاموس الاعلام ترکی آرد: تاج الملوک . بوری بن طغتکین یکی از ملوک دمشق شام است . وی بسال ٥١٢ هَ . ق . پس از وفات پدر جلوس کرد. در خلال این احوال فرقه ٔ اسماعیلی در دمشق ظهور و کسب اقتدارکردند. و حکومت تاج الملوک را متزلزل ساختند و مزدقان پیشوای آن فرقه باعیسویان همدست شد و نقشه ٔ هجوم بدمشق را طرح کرد. تاج الملوک از این موضوع با خبر گردید بنا گاه مزدقان را دستگیر و مقتول ساخت و اسماعیلیان را در دمشق قتل عام کردند و خون آنانرا مباح داشتند. نیروی مسیحی که متوجه تصرف دمشق بود متفرق و پریشان گشت ولی بسال ٥٢٥ هَ . ق . فرقه ٔ مزبور دوباره قیام کردند. تاج الدین در جنگ زخمی شده بعد از این سال بر اثر آن جراحت در گذشت و پسرش شمس الملوک بجای پدرجلوس کرد. او پادشاهی دلیر و غیور بود، شعرای زمانش، از جمله ابن الخیاط ویرا مدح گفته اندانتهی . در تاریخ ابن اثیر آمده است : در رجب این سال (٥٢٦ هَ . ق .) تاج الملک بوری بن طغتکین صاحب دمشق وفات یافت و سبب مرگش جراحتی بود که بوسیله ٔ باطنیه بروی وارد گشت و بر اثر آن ناتوان شد و قوایش را از دست داد و در ٢١ رجب بمرد و وصیت کرد که پس از وی پسرش شمس الملوک اسماعیل حکومت کند و امارت بعلبک و اعمال آنرا به پسر دیگرش شمس الدوله محمد دهند. بوری مردی شجاع و کثیرالجهاد و مقدم بود و بر طریق پدر میرفت و بر او نیز پیشی گرفت و اکثر شعرا مخصوصاً ابن الخیاط وی را مدح گفته اند. (کامل ابن اثیر ج ١٠ ص ٢٩٠) رجوع به بوری شود.