تعالی

تعالی . [ ت َ ] (ع مص ) بلند شدن .(زوزنی ) (ترجمان جرجانی ترتیب عادل بن علی ). بس بلندشدن و برآمدن . (منتهی الارب ) (ناظم الاطباء). ارتفاع (برآمدن ). (از اقرب الموارد). و رجوع به تعال شود.

تعالی . [ ت َ لا ] (ع فعل ماضی ) صیغه ٔ ماضی معلوم است از باب تفاعل که اکثر اسم الهی را حال واقع می شود چنانکه خدای تعالی و حق تعالی ؛ یعنی برتر است خدا. (غیاث اللغات ) (آنندراج ). کلمه ٔ فعل مأخوذ از تازی یعنی بلند شد و اگرچه صیغه ٔ ماضی است ولی بیشتر حال واقع میشود مر اسم الهی را مانند اﷲتعالی و خدای تعالی و حق تعالی ؛ یعنی برتر است خدا و همچنین تعالی اﷲ؛ یعنی برتر است خدا و تعالی شأنه ؛ برتر است شأن او. (ناظم الاطباء) : حاسدان را هرگز آسایش نباشد که با تقدیر خدای تعالی دایم بجنگ باشند. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ٣٣٩). ششم آنکه از خداوندسبحانه و تعالی نومید نیستم . (تاریخ بیهقی ایضاً ص ٣٤١). هرون سخت خویشتن دار است ان شأاﷲ تعالی که در غیبت بنده همچنین بماند. (تاریخ بیهقی ایضاً ص ٣٧٩). دو مفتی اند که فتوای امر و نهی دهند قضا و رأی تو ملک ملک تعالی را. انوری . و بعد ازآن به قدرت ایزدتعالی، آن فرّ و اقبال اپرویز و پارسیان نقصان گرفت . (فارسنامه ٔ ابن البلخی ص ١٠٤). و اول نعمتی که خدای تعالی بر من تازه گردانید دوستی پدر و مادر بود. (کلیله و دمنه ). و بباید دانست که ایزدتعالی هر کاری را سببی نهاده است . (کلیله و دمنه ). ایزد تبارک و تعالی به کمال قدرت و حکمت عالم را بیافرید. (کلیله و دمنه ). سرمه ٔ دیده ز خاک در احمد سازند تا لقای ملک العرش تعالی بینند. خاقانی . عالم به اقطاع آن او نزل بقا بر خوان او فیض رضا بر جان او ایزدتعالی ریخته . خاقانی . ما همه فانی و بقا بس تراست ملک تعالی و تقدس تراست . نظامی . ایزدتعالی در وی نظر نکند. (گلستان ). او خدایست تعالی ملک الملک قدیم که تغیر نکند ملکت جاویدانش . سعدی . گر خداوند تعالی به گناهیت بگیرد گو بیامرز، که من حامل اوزار تو باشم . سعدی . ♦ تعالی اﷲ ؛ وه وه . خه خه . زه زه .به به . بخ بخ . تبارک اﷲ. ماشأاﷲ. بنام ایزد. بارک اﷲ. زه زهی . احسنت . (یادداشت مرحوم دهخدا) : رویست بنام ایزد یا ماه تمام است آن زلفست تعالی اﷲ یا تافته دام است آن . خاقانی . تعالی اﷲ چه روی است این که گویی آفتابستی و گر مه را حیا بودی، ز حسنش در نقابستی . سعدی . تعالی اﷲ چه دولت دارم امشب که آمدناگهان دلدارم امشب . (منسوب به حافظ، یادداشت بخط مرحوم دهخدا) ۩ برتر است خدا. (ناظم الاطباء) : تعالی اﷲ یکی بی مثل و مانند که خوانندش خداوندان خداوند. نظامی . گفتم تعالی اﷲ دوران باخبر در حضور و نزدیکان بی بصر دور. (سعدی، یادداشت بخط مرحوم دهخدا).