ج

جمع<br>

(حر.) یکی از حروف صامت، ششمین حرف از الفبای فارسی است که در حساب ابجد برابر عدد ۳ می‌باشد. گاهی به «ز» و گاهی به «گ» تبدیل می‌شود.<br>

(حر.) یکی از حروف صامت، ششمین حرف از الفبای فارسی است که در حساب ابجد برابر عدد ۳ می‌باشد. گاهی به «ز» و گاهی به «گ» تبدیل می‌شود.

ج . (حرف ) حرف ششم است از حروف الفبای فارسی و حرف پنجم از حروف هجای عرب و حرف سوم از حروف ابجد و بحساب جُمَّل نماینده ٔ عدد سه است . و نزد لغویان و اهل صرف و نحو نشانه است جمع را و در تجوید علامت خاصه ٔ وقف جائز است و از حروف مصمته و شجریه و محقوره و از حروف مائیه و هم از حروف مکسوره است . و در نجوم علامت و رمز است برج سرطان را و رمز است جواب را. و «ج ١» رمز جمادی الاولی و «ج ٢» رمز جمادی الاخری است . و در کتب رجال شیعی رمز اصحاب امام جواد(ع ) بود. ◄ «ج » و «ق » در یک کلمه ٔ عربی جمع نشود جز آنکه معرب بود یا حکایت صوت باشد و نیز «ج » و «ص » در یک کلمه ٔ عربی نیاید جز آنکه معرب بود چون : صاروج، جص، جراصیه، جراصیل، و این حرف با قاف و با طاء نیز در یک کلمه ٔ عربی جمع نشود و اگر در کلمه ای با قاف یا طاء آید آن کلمه معرب است . ابدالها: حرف «ج » درفارسی : > بدل ِ «ت » آید (در بعضی از لهجه های ماوراءالنهر): پاج = پات (پای تو) : ای فلک بوج داده بر کف پاج (پات ) هیچ نیکی زتو نداشته باج (باز). سوزنی . > بدل ِ «پ » آید: جالیز = پالیز. > بدل به «چ » شود: جوجه = چوزه . > بدل به «خ » شود: اسپاناج = اسپاناخ >بدل از «ذ» آید: آجرین = آذرین : منم آن آجرین مرغی که فی الحال بسوجم عالمی گر برزنم بال . باباطاهر. > بدل به «ز» شود: ارج = ارز. جوجه = چوزه . پجشک = پزشک . آویج = آویز. جیوه = زیوه . سوج = سوز : منم آن آجرین مرغی که فی الحال بسوجم (بسوزم ) عالمی گر برزنم بال . باباطاهر. مرک ارجان = مرک ارزان (مستوجب قتل ). تبریج = تبریز. ارج = ارز. جیر =زیر (تداول اهل اشتهارد و دیلمان ). ساز = ساج : اگر محروم سازی مو جه ساجم (سازم )؟ باباطاهر. به آهی گنبد خضرا بسوجم (بسوزم ) فلک را جمله سر تا پا بسوجم بسوجم ارنه کار من بساجی (بسازی ) چه فرمائی بساجی یا بسوجم . باباطاهر. جلو = زلو. آجیش = آزیش . پنبه جار = پنبه زار (به لهجه ٔ طبری ). کالیجار = کارزار. ملاج = ملاز. راج = راز. (ری ). روج = روز. جوجه = جوزه . بج = بز : بخت نیکت چو بج به آج دوان . سوزنی . باج = باز : در به مهمان ز آستان تو باج . سوزنی . > بدل به «ژ» شود: هیجده = هژده . غلیواج = غلیواژ : نه غلیواژ ترا صید تذرو آرد و کبک نه سپیدار ترا بار بهی آرد و سیب . ناصرخسرو. لاجورد = لاژورد : صحرا به لاژورد و زر و شنگرف از بهر چه منقش و مدهون است . ناصرخسرو. جدوار = ژدوار. جیوه = ژیوه . مرجان = موژان . کاج = کاژ. کاجیره = کاژیره . نجند = نژند. کج = کژ. آجدن = آژدن . هاج = هاژ. باج = باژ. (تاریخ غازانی ص ٢٨٠) : پادشا گشت آرزو بر تو ز بیباکی تو جان و دل بایدت داد این پادشا را باژسا. ناصرخسرو. > بدل به «س » شود: آج = آس . بوج = بوس : ای فلک بوج (بوس ) داده بر کف پاج هیچ نیکی ز تو نداشته باج . سوزنی . ریواج = ریواس . > بدل به «ش » شود: سپج = سپش (شپش ). کاج = کاش . ای کاج = ای کاش . کنکاج = کنکاش (تاریخ غازانی ص ٥٥.این لغت و بدل آن مغولی است .) > بدل به «ص » شود: جغرات = صغراة (ت ) (ماست ) (هر دو لغت مغولی است ). > بدل به «غ » شود: ایلجار = ایلغار. (مغولی است ). کلاج = کلاغ . > بدل از «ف » آید: جالیز = فالیز > بدل از «گ » آید: دود آهنج = دود آهنگ . میانجی = میانگی . > بدل از «ل » آید: کنگلاج = کنگلال . > بدل از «هَ» آید: ناگاج = ناگاه . سبج = شبه . ماج = ماه . فیشبارج = پیشباره . بهرامج = بهرامه . بابونج = بابونه . بنفسج = بنفشه . لوزینج = لوزینه . جوزینج = جوزینه . برزج = پرزه . کرج = کره . می پختج = می پخته . فالوذج = پالوده . شهدانج = شهدانه . > بدل به «ی » شود: جاری = یاری (زن برادرشوهر). جربوز = یربوز. جام = یام . جغرات = یغرات . دجله = دیله . شجره = شیره . تجصیص = تیصیص . جثجاث = جثیاث . جوانویه = یوانویه . حرف «ج » در تعریب : > بدل از«چ » آید: جلوز = چلغوزه . > بدل به «ز» شود: گنج =کنز. اجیج = ازیز. انجمن = هنزمن . راجی = رازی : لهجه ٔ راجی = لهجه ٔ رازی . > بدل از «ژ» آید: هجیر = هژیر. > بدل از «س » آید: جزا = سزا. > بدل از«غ » آید: سراج = چراغ . ارجوان = ارغوان . مرج = مرغ . شلجم = شلغم . > بدل از «ک » آید: قبج = کبک . فیج = پیک . کفج = کفک . زاج = زاک . > بدل از «گ » آید: بادنجان = باتنگان . جهان = گیهان . اوزجند = اوزگند. بنج = بنگ . جندبیدستر = گندبیدستر. شنجرف =شنگرف . جص = گچ . آجر = آگور. آسمان جونی = آسمان گونه . صرود و جروم = سردسیر و گرمسیر. جند = گند. فرجار = پرگار. مهرجان = مهرگان . صنج = چنگ . جعل = گوگال . جلنجبین = گل انگبین . زنجار = زنگار. بزرجمهر = بزرگمهر. یزدجرد = یزدگرد. سوسنجرد = سوسنگرد. بروجرد = بروگرد. فنجان = پنگان . جزاف = گزاف . جرم دانق = جرم دانه . مرزنجوش = مرزنگوش . طنجه = تنگه . خانجاه = خانگاه . نارجیل = نارگیل . جوز = گوز : بار درخت دهر توئی جهد کن مگر بی مغز نوفتی ز درختت چو گوز غور. ناصرخسرو. دیوت از راه ببرده ست بفرمای هلا تات زیر شجر گوز بسوزند سپند. ناصرخسرو. جوزجندم = گوزگندم . راه جرد = راه گرد. دستجرد = دستگرد. ترنجبین = ترنگبین . جلنار = گلنار. جناح = گناه . لجام = لگام . نرجس = نرگس . جنابذ = گناباد. جزر = گزر. جندی ساپور = جندی شاپور. جوهر = گوهر : یک گوهر تر نام او بحر یک گوهر خشک نام او بر وین بر بجهد به خشک کهسار زان جوهر تر همی کند تر. ناصرخسرو. بوزنجرد = بوزنگرد. دارابجرد = دارابگرد. انجدان = انگدان . جرجان = گرگان . جوارش = گوارش . جیلان = گیلان . صنبج، صنجه = سنگ، سنگه . حرف «ج » در عربی : > بدل «ب » آید: حجاج = حجاب . جرسام = برسام . > بدل به «ح » شود: دبیج = دبیح : یقال ما فی الدار دبیح ای دبیج ؛ ای احد. جرش = حرش . اجتراش = احتراش . > بدل به «خ » شود: مجنون = مخنون . > بدل از «د» آید: ابج = ابد. > بدل به «ر» شود: خجوج = خجور. > بدل به «ز» شود: جابر = زابر. (صبح الاعشی ج ١ ص ١٩١). > بدل به «ش » شود: اجتمعوا = اشتمعوا. > بدل به «ق » شود: مجادیف = مقادیف . جاسم = قاسم . > بدل به «ک » شود: جمل = کمل . (در تداول اهل یمن و بغداد). (صبح الاعشی ج ١ ص ١٩٠). رجال = رکال . (در تداول اهل یمن ). (صبح الاعشی ج ١ ص ١٩١). جل = کل . ◄ و شعرای پارسی زبان جیم را با «چ » قافیت آرند : یکی دختر مهتر چاچ بود ببالای سرو و به رخ عاج بود. فردوسی . نوشم قدحی نبید فوشنجه هنگام صبوح و ساقیان رنجه نه نرد و نه تخت نرد پیش ما نه محضر و نه قباله و بنچه . منوچهری . دلش گرچه در حال ازو رنجه شد دوا کرد و خوشبوی چون غنچه شد. سعدی .