جامی | هفت اورنگ | خلاصه | خردنامه اسکندری | بخش ۱۹ - مرگ اسکندر و پایان داستان

سکندر چو زد از وصیت نفس ز عالم نصیبش همان بود و بس! شد انفاس او با وصیت تمام به ملک دگر تافت عزم‌اش زمام برفت او و ما هم بخواهیم رفت چه بی‌غم چه با غم بخواهیم رفت درین کاخ دلکش نماند کسی رود عاقبت، گر چه ماند بسی چو اسپهبدان بی‌سکندر شدند جدا زو، چو تن‌های بی‌سر شدند بکردند آنچ اهل ماتم کنند که بدرود شاهان عالم کنند ز جامه کبودان زمین می‌نمود به چشم کواکب چو چرخ کبود چو دیدند آخر که از اشک و آه نیارند بر درد و غم بست راه ز آیین ماتم عنان تافتند به تدبیر تجهیز بشتافتند به مشک و گلابش بشستند تن ز خز و کتان ساختندش کفن ز تابوت زر محملش ساختند ز دیبای چین مفرش انداختند به روز سفید و به شام سیاه امیران لشکر، امینان راه ز جور زمن آه برداشتند به سوی وطن راه برداشتند دو منزل یکی کرده می‌تاختند به تن‌هایی آزرده، می‌تاختند پس از چندگاهی از آن راه سخت به اقلیم خویش اوفگندند رخت رسید این خبر رومیان را به گوش رساندند بر اوج گردون خروش به اسکندریه درون مادرش که بودی فروغ خرد رهبرش چو بشنید این قصه سینه‌سوز، شد از شعله آه، گیتی‌فروز ز رشح دل و دیده در خون نشست ز سرمنزل صبر بیرون نشست همی خواست تا جیب جان بردرد گریبان تاب و توان بردرد کند موی مشکین ز سر تارتار کند مویه بر خویشتن زارزار، ولی کرد مکتوب اسکندری در آن شیوه و شیونش یاوری به مضمون مکتوب او کار کرد به صبر و خرد، طبع را یار کرد بفرمود تا اهل آن مرز و بوم چه از شام و مصر و چه از روس و روم برفتند مستقبل لشکرش به گردن نهادند مهد زرش نهفتند دل‌ها پر اندوه و رنج در اسکندریه به خاکش، چو گنج چو از شغل دفنش بپرداختند حکیمان خردنامه‌ها ساختند ز گنج خرد گوهر افشاندند پس پرده بر مادرش خواندند که‌ای مطلع نور اسکندری! بلندش ز تو پایه سروری اگر ریخت گل، باغ پاینده باد! وگر رفت مه، مهر تابنده باد! رسد بانگ ازین طارم زرنگار که سخت است داغ جدایی ز یار بدین دایره هر که پا در نهد چو دورش به آخر رسد، سر نهد سپاس فراوان خداوند را که کرد این کرامت خردمند را که بیند در آغاز، انجام خویش برون ننهد از حکم حق گام خویش روان سکندر ز تو شاد باد! ز روح جنان، روحش آباد باد! چو آن در پس ستر عصمت مقیم شنید آنچه بشنید از هر حکیم، بر ایشان در معذرت باز کرد به پرده درون این نوا ساز کرد که: «ای رازدانان دانش پژوه گشاینده مشکل هر گروه بنای خرد را اساس از شماست دل بخردان حق شناس از شماست زدید از کرم خیمه بر باغ من شدید از خرد مرهم داغ من بگفتید صد نکته دلکش‌ام نشاندید ز آب سخن، آتش‌ام ز انفاستان گشت حل، مشکلم به سر حد جمعیت آمد دلم جهان از شما مطرح نور باد! وز آن نور، چشم بدان دور باد!