حاقلانی

حاقلانی . [ ق ِ ] (اِخ ) ابراهیم . دانشمند مارونی، از مارونیان سوریه در مائه ٔ هفدهم م . مولد وی قریه ٔ حاقل سوریه و وفات در رُم بسال ١٦٦٤ م . او در مدرسه ٔ مارونیان رم به کسب علم پرداخت و پس از اشتغال به تعلیم عربی و سریانی در رم، لوئی سیزدهم او را به پاریس خواند، تا در ترجمه ٔ توراة به زبانهای مختلف همکاری کند (١٦٤٠). سپس وی به رم بازگشت و استاد عربی وسریانی در کلژ رویال گردید (١٦٤٦). پس از مراجعت به رم در ١٦٥٢ در تدوین کتاب مقدس بزبان عربی که توسط جمعیت تبلیغاتی در ١٦٧١ تهیه شد شرکت کرد. وی با گابریل سیونیتا ی ایتالیائی، و والرین فلاوینْی استاد عبری در پاریس مشاجرات سخت داشت . آثار متعدد به لاتین از او باقی است که عمده ٔ آنها کتب ذیل است : مجمع نیقیه (نیسه ) طبق آثار شرقی (١٦٤٥)، فهرست ادبیات کلدانی (١٦٥٣). صاحب معجم المطبوعات گوید: وی عده ٔ بسیاری از کتب عربی و فارسی را به لاتینی ترجمه کرد، ازجمله ٔ آنها جام گیتی نماست که به مختصر مقاصد حکمة فلاسفة العرب موسوم کرد و شرح احوال او را یوسف الدبس مطران در تاریخ سوریه آورده و نیز در جامع الحجج الراهنة آمده است . و اصل جام گیتی نما تألیف قاضی میبدی حسین بن معین الدین است . (از معجم المطبوعات ص ٧٣٨). مؤلف ذریعه از اکتفاءالقنوع نقل میکند که مختصر مقاصد حکمة فلاسفة العرب ترجمه ٔ جام گیتی نما تألیف خواجه نصیر طوسی است که ابراهیم حاقلانی آنرا بعربی ترجمه کرده و در پاریس بسال ١٦٤١ و درآلمان بسال ١٦٤٢ چاپ شده است . (ذریعه ج ٥ ص ٢٥). حاقلانی نخستین کس است که تاریخ فلسفه ٔ شرق را به زبان لاتینی نگاشت و به سن شصت وچهارسالگی پس از تألیف شصت کتاب درباره ٔ تاریخ و فلسفه و زبانهای سامی درگذشت . و نیز او اولین کس است که تاریخچه ٔ مارونیان را به لاتینی نوشت . رجوع به مجله ٔ الهلال سال ٢٩ ج ٤ ص ٣٦٠ شود.