خالة

خالة. [ ل َ ] (ع اِ) مؤنث خال . خواهر مادر.(آنندراج ) (ناظم الاطباء). یقال : «هما ابنا خالة» و لا یقال ابناعمة. (ناظم الاطباء). رجوع به خاله شود.

خالة. [ ل َ ] (اِخ ) نام آبی است مر کلب بن وبرة را ببادیه ٔ شام . نابغه آرد: بخاله او ماء الذنابة او سوی مظنة کلب او میاه المواطر. (از معجم البلدان یاقوت حموی ج ٣ ص ٣٩١).

خاله . [ ل َ / ل ِ ] (ع اِ) خواهر مادر. (ترجمان علامه ٔ جرجانی ) (مهذب الاسماء) (اشتینکاس ). کاکی . (ناظم الاطباء) (فرهنگ شعوری ج ١ ص ٣٧٩). دایزَه . مِرخا (در لهجه ٔ دیلمان ). ج، خالات : نالش او را کشید مادر و فرزند شربت او را چشید عمه و خاله . ناصرخسرو. ♦ امثال : اگر خاله را خایه بدی خالو شدی . اگر خاله ام ریش داشت آقادائیم بود . خاله ام زائیده خاله زام هو کشیده . خاله را میخواهند برای درز و دوز اگرنه چه خاله و چه یوز . وقت گریه و زاری برید خاله را بیاورید . وقت نقل و نواله حالا نیست جای خاله . ♦ پسرخاله ؛فرزند ذکور خاله . ♦ خاله باجی ؛ مرکب از فرزند خاله و باجی . (ترکی بمعنی خواهر) اطلاق بر زن نکره میشود: فلانه . ♦ خاله ٔ تنی ؛ خواهر تنی مادر. خواهر مادر که از پدر و مادر یکی باشد. ♦ خاله چادرنمازی ؛ زن اُمّل . زنی که نه از خانواده ٔ محترم است . ♦ خاله چادری ؛ زنی نه از خانواده ٔ محترم . ♦ خاله چسونه ؛ بمزاح به دخترکهای بسیار کوچک میگویند که چادر بسر میکنند و میخواهند خود را بزرگ قلمداد کنند. ♦ خاله خاک انداز ؛ بمزاح فلانه . (از کتاب امثال و حکم دهخدا). ♦ خاله خانباجی ؛ زن نه از خانواده ٔ محترم . خاله چادری : بدستور خاله خانباجیها معالجه ٔ بیماران خود مکنید. ♦ خاله خرسه ؛ که دوستی اوبنفع آدمی نباشد و از این ترکیب است اصطلاح «دوستی خاله خرسه ». ♦ خاله خمره ؛ زن فربه . زن گوشتناک . ♦ خاله خمیره ؛ زن فربه با صورتی گوشتناک . ♦ خاله خوابرفته ؛ زن لاقید و بی علاقه در امر پیرایش و آرایش خویش . مرد بی اعتنا به لذات و شهوات . (از امثال و حکم دهخدا). ♦ خاله خوش وعده ؛ زن یا مردی که در آمد و رفت و زیارت دوستان و اقربا پای بست بمراسم دعوت و امثال آن نباشد و بی تکلفی بخانه ٔ خویشان و مهربانان رود. (از امثال و حکم دهخدا). ♦ خاله خونده ؛ زنی که انسان خاله ٔ خود خواند. مجازاً زنی را گویند که با همه طرح دوستی ریزد. ♦ خاله رورو ؛ به استهزاء به آنکه بسیار آید و رود گویند. (از امثال و حکم دهخدا). ♦ خاله زنک ؛ زنی بی سروپا. مجازاً بمردانی اطلاق میشود که خو و عادت زنانه دارند. ♦ خاله قرباغه ؛ خاله قورباغه . ♦ خاله قزی ؛ دختر خاله : مرکب از خاله (عربی ) و قز (ترکی ). ♦ خاله قمقمه ؛ زن فربه و کوتاه . ♦ خاله قورباغه ؛ بمزاح یا به توهین زنی را خطاب کنند. (در افسانه ها که برای کودکان گویند قوباغه را با خاله بصورت ترکیب مذکور آرند). ♦ خاله گردن دراز ؛ اشتر. شتر. (در قصه ها که اطفال را گویند). ♦ خاله ماستی ؛ اصطلاحی است که در جواب راستی آید بر این شکل : راستی ؟ جون خاله ماستی ! ♦ خاله وارس ؛ کسی که در همه چیز شک کند و آنها را مورد جستجوقرار دهد. کنجکاو. متجسس . رجوع به خاله وارسی شود. ♦ خاله وارفته ؛ زن لاقید در امر پیرایش و آرایش خویش . مرد بی اعتنا به لذات . خاله خواب رفته . ♦ دختر خاله ؛ فرزند اناث خاله . ♦ شوهر خاله ؛ زوج خاله . ♦ عروس خاله ؛ زن پسرخاله . ♦ نوه خاله ؛ فرزند فرزند خاله . ◄ شاخ و شاخه ٔ درخت . (فارسی گیلکی ). ◄ شعبه ٔ رود. شاخه ٔ رود.