خرمشهر

خرمشهر. [ خ ُرْرَ ش َ ] (اِخ ) شهرستان خرمشهر، یکی از شهرستان های استان ششم کشور بوده و حدود آن بشرح زیر است : از شمال به اراضی وسیع و شوره زاری که بین این شهرستان و شهرستان اهواز و دشت میشان واقع می باشد، از خاور بشهرستان بهبهان، از جنوب برودخانه ٔ کارون و شهرستان آبادان و بخش بندر امام خمینی و خلیج فارس، از باختر بکشور عراق . مساحت شهرستان در حدود ٦٥٠٠ کیلومتر مربع است . این شهرستان تقریباً بین ٤٨ درجه و یک دقیقه تا پنجاه درجه و ١٠ دقیقه ٔ طول شرقی و عرض بین ٣٠ درجه و١٢ دقیقه تا ٣١ درجه و ٧ دقیقه ٔ شمالی واقع است . آب وهوا: هوای شهرستان خرمشهر گرمسیر مرطوب و مالاریائی است .حداکثر حرارت در مرداد ١٣٢٦ هَ . ش . به ٥٨ درجه رسیده و حداقل حرارت در دیماه همان سال ٨ درجه ٔ سانتی گراد بوده است . آب آشامیدنی قراء شهرستان از رودخانه ٔ کارون و شطالعرب و رودهای جراحی و زهره و چاه تأمین می گردد ولی زراعت غلات دیمی است و از این رودخانه ها جهت زراعت استفاده نمیشود. ارتفاعات : این شهرستان بطور کلی دشت و شوره زار بوده و ارتفاع مهمی ندارد، فقط در جنوب خاوری شهرستان خرمشهرکوه میشان به ارتفاع ٢٥٠ متر دیده می شود. باد: دراکثر مدت سال باد از دو جهت در این شهرستان میوزد: یکی از سمت شمال که در تابستان هوا را معتدل و زمستان سرد نموده و دیگری باد جنوبی معروف به شلجی است که تابستان هوا را بسیار گرم و خفه کننده مینماید. رودخانه : مهمترین ِ رودخانه های این شهرستان رودخانه ٔ کارون است . این رودخانه در نزدیکی خرمشهر با رودهای دجله و فرات که در کشور عراق جریان دارند یکی شده و تشکیل شطالعرب را میدهد. دیگر رودهای کوچک جراحی و زهره میباشد که بترتیب در بخش های شادگان و هندیجان جریان دارد. سازمان اداری : شهرستان خرمشهر از چهار بخش مرکزی، شادگان، بندر معشور و هندیجان تشکیل شده و جمع قراء و قصبات آن ٢٣٨ و جمعیت شهرستان به اضافه ٔ نفوس شهر خرمشهر تقریباً ١١٢هزار نفر است . زبان و مذهب : زبان مادری سکنه ٔ اغلب قراءو قصبات عربی است و بفارسی نیز آشنا هستند. مذهب عمومی سکنه ٔ شهرستان اسلام و شیعه ٔ اثناعشری می باشد. محصولات : محصول عمده ٔ شهرستان، غلات و خرما و محصولات حیوانی از قبیل لبنیات و پوست و پشم و غیره است . صنایع دستی : در این شهرستان صنایع دستی مهمی ملاحظه نمیشود فقط در بعضی قراء و قصبات منحصر به عبا و حصیربافی است جهت جلد خرما و بوسیله ٔ زنان تهیه میشود. انتهای راه آهن سرتاسری ایران به خرمشهر منتهی میگردد. از خرمشهر بشهرهای اهواز و آبادان راه شوسه و اسفالت وجود دارد. از خرمشهر به بندر معشور، بهبهان و هندیجان و بطرف مرز عراق راه اتومبیل رو وجود دارد که در فصول غیربارانی میتوان رفت و آمد نمود. بخش مرکزی شهرستان خرمشهر از دهستانهایی بنام نهر یوسف و خین و بهمنشیر و خیران و رویس تشکیل شده و حدود آن بشرح زیراست : از شمال به شهرستان اهواز و اراضی بوته زار، ازجنوب به رودخانه ٔ کارون و شهرستان آبادان و از خاوربرودخانه ٔ کارون و از باختر بمرز کشور عراق . وضع طبیعی بخش مرکزی دشت و هوای آن گرمسیری است . آب مصرفی بخش از شطالعرب و رودخانه ٔ کارون و بهمنشیر تأمین می گردد. تعداد قراء بخش ٣٥ و قراء مهم آن بقرار زیر است : کوت شیخ، ام جریدیه، نهر یوسف، مچری، دربند، خین، منیخ . ساکنین بخش از طوایف دریس، فرهانی، فیصلی، عریض، بغلانی، موطور و غیره هستند. (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج ٦).

خرمشهر. [ خ ُرْ رَ ش َ ] (اِخ ) مرکز شهرستان خرمشهر، یکی از بنادر مهم ایران و نام قدیمی آن بندر محمره بوده است . این بندر که مرکز انشعابات خطوط مواصلاتی دریایی است فاصله ٔ آن تا تهران ١٠٥٥ و تا آبادان ١٥ کیلومتر است . مختصات جغرافیایی : خرمشهر در ٤٨ درجه و ١١ دقیقه ٔ طول شرقی و ٣٠ درجه و ٢٧ دقیقه ٔ عرض شمالی واقع شده و ارتفاع آن نسبت بسطح دریا در حدود ٨ متر میباشد. این شهر بواسطه ٔ موقعیت جغرافیایی خود و اینکه بندر تجارتی است قابل توجه است، بخصوص اینکه انتهای جنوبی راه آهن سرتاسری ایران بوده و با دریای آزاد ارتباط دارد، اهمیت این شهر روزبروز رو بتزاید است . خرمشهر مطابق صورت آمار که در سال ١٣٢٧ هَ . ش . تعیین شده دارای ٢١٧٠٠ نفر سکنه بوده و بواسطه ٔ موقعیت خاص و نزدیک بودن به تصفیه خانه ٔ نفت آبادان مرتب بر جمعیتش افزوده میگردد. هوای شهر گرمسیر و مرطوب است و آب آشامیدنی شهر بوسیله ٔ لوله کشی و تحت نظر شهرداری از رودخانه ٔکارون تأمین می گردد ولی چون تصفیه نمیگردد از لحاظآشامیدن چندان مطبوع نیست و توأم با گل و لای میباشد. روشنایی شهر بوسیله ٔ مولد برق شرکت نفت و تحت نظرشهرداری است . از خیابانهای قابل اهمیت، خیابان های پهلوی، گمرک و بنزین خانه و کوت شیخ و کهنموئی و بایندر میباشد. ادارات دولتی شهرستان در این شهر قرار دارد و اداره ٔ گمرک آن قابل اهمیت است و در حدود ١٥٠ باب مغازه و دکان، ٦ گاراژ و ١٤ مسجد بزرگ و کوچک در آن یافت میشود که مهمترین آنها مسجد جامع میباشد، و نیز ٢ دبیرستان و ٦ دبستان دارد. بیمارستان معروف به خنیه که بوسیله ٔ آمریکائی ها در سال ١٣٢٠ هَ . ش . تأسیس شده در این بندر دایر و مورد استفاده ٔ عموم است . ایستگاه راه آهن در شمال باختری شهر واقع شده است . (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج ٦).