دامان

دامان . (اِخ ) نام قصبه ای واقع در ١٣٠هزارگزی شمال بمبئی به خطه ٔ سورت هندوستان و آن از سال ١٥٣١ م . در تصرف دولت پرتقال درآمده است و آتشکده ای نامی بدانجاست . (از قاموس الاعلام ترکی ). اما در آذر ماه ١٣٤٠ (دسامبر ١٩٦١) دولت هند این منطقه و دیگر مناطق تحت استعمار پرتقال را از آن دولت باز پس گرفته است .

دامان . (اِخ ) نام دهی است نزدیک رافقه و میان آن دو پنج فرسنگ مسافت است و برابر دهانه ٔ نهرالنهیا قرار دارد. سیب دامانی این ناحیت از بسیاری و سرخی در بغداد مثل است . صریع گفت : و حیاتی ما آلف الدامانی لا و لاکان فی قدیم الزمان . از آنجاست احمدبن فهربن بشیر راوی .(معجم البلدان ).

دامان . (اِ) دامن . ذیل . رجوع به دامن شود : دو دامان که بالا به رش پنج بود که آنرا ببرداشتن رنج بود. فردوسی . پاره ای پیراست از دامان شب روز را در بادبان کرد آفتاب . خاقانی . رانده تا دامان شب چون شب ز مه بر جیب چرخ جادوآسا یک قواره از کتان انگیخته . خاقانی . بر قامت گل قبای اطلس زربفت نهاده کرد دامان . خاقانی . از دوعالم دامن جان درکشم هر صبحدم پای نومیدی بدامان درکشم هر صبحدم . خاقانی . تسکین جان گرم دلان را کنیم سرد چون دم برآوریم بدامان صبحگاه . خاقانی . گفت ای شرف بلندنامان بر پای ددان کشیده دامان . نظامی . هرکرا دامان عشقی نابده زآن نثار عشق بی بهره شده . مولوی . کو صبا کز دامن مژگان گل افشانش کنم آنچه دل در آستین دارد بدامانش کنم . طالب آملی (از آنندراج ). خجل ؛ بسیار شکافتگی دامان پیراهن و زیردامان آن . (منتهی الارب ). ♦ دامان بچنگ ؛ دامان در کف گرفته . دامان در مشت گرفته : همی کرد فریاد دامان بچنگ مرا مانده سر در گریبان ز ننگ . (بوستان ). ♦ دامان کسی یا چیزی گرفتن ؛ باو ملتمس شدن .پناه گرفتن بکسی یا چیزی ازو خواستن با عجز و زاری : چون درد توام گیرد دامان غمت گیرم آیم بسر کویت وز در بدرت خوانم . خاقانی . ♦ دامان جمع ساختن ؛ فراهم آوردن دامان . برچیدن دامان . بتن بیشتر پیچیدن آن . ۩ به کنایه، دوری از بدنامی . احتیاط کردن از بدنامی و رسوائی : نگیرد هیچکس در دامن محشر گریبانت اگر دامان خود را جمع سازی غنچه وار اینجا. صائب . ♦ دامان تر داشتن ؛ کنایه است از تردامنی و فسق و آلوده دامنی : به گل ابر بهاران نبود دهقان را این امیدی که بدامان تر خود داریم . صائب . ♦ تا دامان قیامت . رجوع به تا دامن قیامت شود. ♦ دست بدامان ؛ دست بدامن . درحال التماس . در حال خواهانی . در حال تضرع و زاری و پناه خواهی : دیگر بکجا میرود آن سرو خرامان چندین دل صاحبنظران دست بدامان . سعدی . ♦ دستم بدامان شما ؛ از شما ملتمسم . بشما پناه می آورم . از شما میخواهم . ♦ امثال : دست من و دامان تو . دست من و دامان تو ای دست خدا . ♦ دست بدامان کسی نرسیدن ؛ او را دیدار کردن نتوانستن . بملاقات او نائل آمدن نتوانستن . دیدار او را آسان درنیافتن . بواسطه ٔ کبر و عجب از مقام و جاهی یا ازکار بسیار کمتر او را دیدن . ♦ دست از دامان کسی داشتن ؛ رهایش کردن : تا دامن کفن نکشم زیرپای خاک باور مکن که دست ز دامان بدارمت . حافظ. ♦ امثال : مادر را دل سوزد دایه را دامان . ◄ به مناسبت پهنای دامان، دامن صحرا و غیره را گویند. رجوع به دامن و نیز رجوع به دامنه شود.