دانمارک
/vâže/
لغتنامه دهخدا ـ ویرایش دوم
دانمارک . (اِخ ) نام کشوری بشمال اروپا. و آن کشوری است پادشاهی و شامل قسمتی از شبه جزیره ٔ ژوتلند (ژیللند) است و تعدادی از جزایر که دریای شمال را از بحر بالتیک مجزا میسازد. سوای جزیره ٔ برن هلم کشور مذکور بین ٥٤ درجه و ٣٣ دقیقه و ٥٧ درجه و ٤٥ دقیقه عرض شمالی و ٨ درجه و ٥ دقیقه و ١٢ درجه و ٤٧ دقیقه طول شرقی قرار گرفته است . در قسمت جنوبی دانمارک شلسویک هلشتاین واقع است که متعلق بکشور آلمان میباشد. و قسمت شمالی آن در واقع جزیره ای است . مجموع مساحت دانمارک ١٦٦١٩ میل مربع است که از آن قسمت ژوتلند ١١٤٤١ میل مربع و سایر جزایر واقع در بحر بالتیک ٥١٧٨ میل مربع مساحت دارند. تاریخ مدون و قابل اعتبار دانمارک از دوره وایکینگها (٨٠٠-١٠٥٠ م .) به بعد است و مطالب تاریخی قبل از این دوره اغلب جنبه ٔ افسانه ای دارد و فاقدمنابع و مآخذ صحیح میباشد. جمعیت کشور دانمارک بموجب آماریکه در ١٩٥٥ گرفته شده است مجموعاً ٤٤٤٨٤٠١ نفر میباشد و بطور تقریب در هر میل مربع ٢٦٨ تن ساکنند. و تراکم جمعیت بیشتر در جزایر است بطوری که سکنه ٔ جزایر تقریباً به دو برابر سکنه ٔ شبه جزیره میرسد. تعداد سکنه شهر کپنهاگ (کپنهاگن ) پایتخت کشور ٧٥٣٣٦١ نفر است و شهرهای پرجمعیت دیگر دانمارک عبارتند از: آارهوس ١١٨٩٤٣ نفر سکنه . اودنس ١٠٥٩١٥ تن سکنه . آلبورگ ٨٣٢١٠ تن سکنه . اِسبیِرگ ٥٠٩٢١ تن سکنه . و جمعیت شهرهای دیگر از ٥٠ هزار نفر کمتر است و ٩٨درصد نفر از اهالی کشور پیرو کلیسای لوتران هستند وشخص پادشاه حتماً بایستی از پیروان لوتر باشد. در ١٩٥٠ فقط ١٠١٣٨٠٠ نفر از مردم کشور به امر کشاورزی و ماهی گیری اشتغال داشتند و از این طریق امرار معاش می کردند سایر مشاغل سکنه عبارت از کارهای دستی، کار درکارخانجات، تصدی امور حمل و نقل و کار در ادارات دولتی است . نکته ٔ قابل تذکر اینکه کارهای اهالی به مقتضای فصل تغییر می کند و در بعضی از فصول کار بیشتر است و مردم بیشتری مشغول بکار می شوند. کشور دانمارک دارای حکومت مشروطه ٔ سلطنتی میباشد. سیستم حکومت کشور مذکور بر اساس قانون مصوب ١٩٥٣ استوار گردیده . قانونگزاری بعهده ٔ شخص پادشاه و مجلس و نمایندگان است . تعداد نمایندگان مجلس ١٧٩ نفرست و برای مدت چهار سال انتخاب میشوند و حق انتخاب با اشخاصی است که ٢٣ سال داشته باشند. کشوردانمارک از لحاظ تقسیمات کشوری به ٢٢ ایالت قسمت شده و هر ایالت دارای فرمانداری است و حکومت های محلی در دست انجمنهای بلدی است . از سال ١٨١٤ برای سنین ٧ تا ١٤ سالگی تعلیمات اجباری برقرار گردید اما اجرای این دستور در سال ١٩٣٧ آزاد شد، بهرحال در سال ١٩٥٥ فقط ٣٦ مدرسه ٔ دولتی وجود داشته و ٣٥٦٠ مدرسه ٔ محلی و٣٦٤ دبستان خصوصی بوده است . معلمین در مدارس مخصوص تربیت میشوند و حدود ٢٠ مدرسه برای تعلیم و تربیت معلم در کشور وجود دارد. دوره ٔ تحصیلات ابتدائی پنج سال است و دوره ٔ اول دبیرستان چهار سال است که مبدء تخصصی میشود در حدود ٦٠ مدرسه عالی برای اکابر دائر است و مدارس خصوصی با کمک دولت اداره میگردند. در کشور دانمارک در حدود ٢٧ مدرسه ٔ کشاورزی و بیش از ٢٠٠ مدرسه ٔ تجارت و دو مدرسه ٔ تخصصی مربوط به تهیه ٔ فرآورده های شیر و ٣٠٠ مدرسه ٔ فنی وجود داشته و دائر گردیده است . دانشگاه کپنهاگن در ١٤٧٩ تأسیس گشته و در ١٩٥٥ بیش از پنجهزار دانشجو داشته است . دانشگاه دیگری در آارهوس در سال ١٩٢٨ تأسیس شده است که بیش از ١٧٠٠ دانشجو دارد. زنان با مردان در این حقوق تساوی دارند. در دانمارک ١٣٠٠ کتابخانه ٔ عمومی وجود دارد. سازمان ارتش دانمارک پس از اشغال از طرف آرتش آلمان در جنگ دوم جهانی منحل شد و مهمات و تسلیحات ارتش بدست آنها افتاد. پس از جنگ، دانمارک به پیمان آتلانتیک شمالی پیوست و آرتش نوینی ایجاد کرد بموجب قانون مصوب ١٩٥١ کشور مذکور برای حفظ امنیت داخلی تا چهل هزار نفر و در حالت جنگ تا صدهزار نفر میتواند سرباز داشته باشد و سربازگیری عمومی طبق قانون ١٨٤٩ در این کشور عمل میشود و جوانان از ١٩ تا ٣٥ سالگی برای خدمت زیر پرچم احضار میشوند. کشور دانمارک از لحاظ کشاورزی پیشرفتهای شایان توجه نموده است و نود درصد اراضی قابل کشت و ٧٥ درصد اراضی زیر کشت است و بصورت مزارع مستقل بهره برداری میشود. ٩٥ درصد مزارع مستقل است و بدست صاحبان آنها اداره میشود و ٥ درصد مزارع بصورت اجاره است . بموجب قانون مصوب سال ١٨٩٩ وقوانین دیگری که در سالهای ١٩٣٣ و ١٩٣٤ و ١٩٤٨ و ١٩٤٩ در تأیید آن وضع گردید کوشش و مساعی دولت در این زمینه بوده است که مزارع بزرگ را بمزارع کوچک تبدیل نماید و کارگران تخصصی برای کار در مزارع مستقل تربیت کند. با ایجاد شرکتهای تعاونی از مزارع کوچک حمایت مینماید. محصولات کشاورزی و دام داری دانمارک از ١٨٧٥ بسرعت رو بافزایش گذاشت و فقط در سالهای جنگ اول و دوم جهانی بطور موقت نکثی پیدا کرد. با طریقه ٔ استفاده از کود در مزارع برای بدست آوردن محصول بیشتر حداکثر استفاده از اراضی میشود. در سال ١٩١٣ محصولات کشاورزی صادراتی کشور معادل ٥٥٠٠٠٠٠٠٠ کرون بوده و ٩٧% صادرات محصولات حیوانی بوده است . صادرات محصولات کشاورزی در سال ١٩٢٧ معادل ١١٣٤٠٠٠٠٠٠ کرون و در سال ١٩٥٣ معادل ٤٣٣٠٠٠٠٠٠٠ کرون افزایش پیدا کرده است . تزاید صادرات در مورد محصولات کشاورزی و محصولات حیوانی حسب تقاضای بازارهای خارجی بوده و خریدار داشته است . کشورهای انگلستان و آلمان از خریداران عمده ٔ محصولات کشاورزی و محصولات حیوانی کشور دانمارک می باشد. ترقی تجارت محصولات کشاورزی دانمارک بدون تردید مدیون نضج تشکیلات مزارع کشورست که ترقی و توسعه ٔ تشکیلات آن نیز بنوبه ٔ خود از حمایت و رهبری انجمن شاهی کشاورزی که در سال ١٧٦٩ تأسیس گردیده برخوردار بوده است . زارعین و کشاورزان دانمارک بمنظور توحید مساعی کئوپراهای بزرگ تشکیل داده و هر گروهی دارای نماینده ای در فدراسیون ملی دانمارک می باشد و فدراسیون ملی برای ارتباط با شرکت های تعاونی یک شورای کشاورزی تأسیس نموده که وظیفه ٔ این شوری عبارت است از ادامه ٔ طریق کشاورزان در ارتباط با دولت و کارخانجات و تجارت خارجی . تعداد شوراهای تعاونی بسیار است در سال ١٩٥٥ فقط از ١٧٨٢ سازمان فرآورده های شیر ١٢٥٨ سازمان آن تعاونی بود و نیز ٦ کارخانه ٔ تهیه ٔ گوشت خوک صورت تعاونی داشت ٨٥ درصد گاوها متعلق به سازمانهای تهیه ٔ فرآورده های شرکت و ٧٠% خوکها نیز متعلق بهمین سازمانهاست و ٣٠% تخم مرغ های کشور نیز باین سازمانها تعلق دارد. یکی از کارهای شایان توجه این انجمنها اقداماتی است که برای پیشرفت اطلاعات و سلامت کشاورزان سالمند نموده و مدارس عالیه در این رشته تأسیس کرده اند.ماهی گیری در دانمارک رونق بسزائی دارد و صادرات ماهی یکی از ارقام قابل توجه کشور را تشکیل می دهد و در ١٩٥٥ از ٣٩١٧٠٠٠٠٠ کیلوگرم محصول ماهی ١٠٢٠٠٠٠٠٠ کیلوگرم آن صادر گردیده بوده است . بعد از صنعت کشاورزی و ماهی گیری صنایع دیگر در درجه ٔ دوم اهمیت قرار داردو در ناحیه برن هلم معدن زغال وجود دارد و معادن مهم دیگری ندارد و کارخانه های کشور نیازمندیهای داخلی را رفع می نمایند و در محصولات زیر صادرات دارند: موتوردیزل، موتورهای بخار برای کشتی و لوازم صنعتی . تهیه ٔ فرآورده های شیر و کشاورزی . یخچال، ماشین های تهیه ٔ سیمان . شکر، مواد داروئی و لوازم الکتریکی، از ١٩٤٠ میزان صادرات محصولات صنعتی کشور افزایش پیدا کرده و در سال ١٩٥٥ میزان صادرات به ٢٨٨٠٠٠٠٠٠٠ کیلو رسیده است . تجارت خارجی کشور بیشتر با کشور انگلستان بود فقط در زمان اشغال آلمانها محصولات کشور بین کشورهای تابعه ٔ آلمان قسمت میگردید و بعد از جنگ کشور انگلستان یکی از خریداران عمده ٔ محصولات کشور دانمارک می باشد. کشورهای آلمان، سوئد، هلند، بلژیک، آمریکا، فرانسه . نروژ، برزیل، سویس، فنلاند و ایتالیا بترتیب از خریداران محصولات و صادرات کشور دانمارک هستند. کشور دانمارک به نسبت جمعیت خود دارای کشتی های تجارتی قابل توجهی نیز میباشد. کشور دانمارک در حدود ٥٠٠٠ کیلومتر راه آهن دارد. در حدود نصف رقم مذکور متعلق به دولت بوده و بقیه مربوط به اشخاص و شرکتهای خصوصی است . راه آهن دارای دو پل بزرگ است که یکی از آن دو ٨٠٠ متر طول دارد و بین فین و ژوتلند قرار گرفته و دیگری که بطول ٣٢٠٠ گز است زیلند را به فالستر متصل میسازد. طول راههای اصلی کشور بالغ بر ٨٣٥٨ هزارگز است و با جاده های فرعی شوسه جمعاً ٤٥٨١٠ هزارگز میشود. تعداد وسائط نقلیه در کشور بسی افزایش پیدا کرده است بطوریکه در سال ١٩٥٥ در کشور تعداد ٣٢٧١٦٥ اتومبیل و ١٢٤٥٥٥ موتورسیکلت بوده است . پایتخت دانمارک یکی از فرودگاههای بین المللی است . کشور دانمارک در شرکت هواپیمایی اس .آ.اس سهیم است . واحد پول کشور دانمارک کرون است و حق چاپ و نشر اسکناس بعهده ٔ بانک ملی کشور است که از سال ١٨١٣ بنام ریگس بانک تأسیس و در سال ١٩٣٦ بنام بانک ملی تغییر یافته است و این بانک با نظارت هیئت فرمانداران اداره میشود که توسط دولت انتخاب میشوند. بعد از بانک مذکور سه بانک بزرگ خصوصی و ١٥٨ بانک کوچک در کشور وجود داردکه بامور تجاری اشتغال دارند و ٤٩٩ بانک پس انداز درکشور دائر است . مبلغ پس انداز در سال ١٩٥٥ بالغ بر ٥٥٠٩٨٠٠٠٠٠ کرون بوده است .