دمنه

دمنة. [ دِ ن َ ] (ع ص ) نیکو سیاست کننده : هی دمنة مال ؛ یعنی او نیکو سیاست کننده ٔ شتران است . (ناظم الاطباء) (از آنندراج ) (از اقرب الموارد). ◄ (اِ) آثار خانه . (منتهی الارب ) (ناظم الاطباء) (آنندراج ) (از اقرب الموارد). آنچه سیاه بوداز نشان خانه . (مهذب الاسماء). نشان سرای . (دهار) (ترجمان القرآن جرجانی ص ٤٩). آثار باشش مردم . (منتهی الارب ) (آنندراج ). آثار مردم . (از اقرب الموارد). آثارمردم و آثار بودن مردم در جایی . (ناظم الاطباء). ◄ سواد مردم . (منتهی الارب ) (ناظم الاطباء) (آنندراج ). ◄ جای نزدیک خانه . ج، دِمْن و دِمَن . (منتهی الارب ) (ناظم الاطباء) (آنندراج ) (از اقرب الموارد). ◄ کینه ٔ دیرینه . (از منتهی الارب ) (از ناظم الاطباء) (از آنندراج ) (از اقرب الموارد). کینه . (مهذب الاسماء). ◄ مزبله . ج، دِمَن . (اقرب الموارد) (ناظم الاطباء). سرگین زار. سرگین دان . (دهار) (زمخشری ). ◄ سرگین غندشده .

دمنه . [ دَ ن َ ] (اِخ ) نام شغالی رفیق کلیله که سعایت شتر پیش شیر نموده او را به قتل رسانید و در کتاب کلیله و دمنه که در امور سیاست مدن نوشته شده حکایت آن مفصل ذکر شده است . (از ناظم الاطباء) (از منتهی الارب ) (از آنندراج ) (از غیاث ) (از لغت محلی شوشتر) : گاو مسکین ز کید دمنه چه دید وز بد زاغ بوم را چه رسید. رودکی . جز از رسم شاهان نراند همی همه دفتر دمنه خواندهمی . فردوسی . میان اتباع او [ شیر ] دوشگال بودند یکی را کلیله نام و دیگری را دمنه . (کلیله و دمنه ). خاقانی را ذم کنی ای دمنه ٔ عصر کو شتربه است و شیر نر احمد نصر. خاقانی .

دمنه . [ دَ ن َ / ن ِ ] (اِ) روباه . (ناظم الاطباء) (از آنندراج ) (از فرهنگ جهانگیری ) (از غیاث ) (برهان ) (از انجمن آرا) (از لغت محلی شوشتر) : چون کلاژه همه دزدند و رباینده چو خاد شوم چون بوم بدآغال و چو دمنه محتال . معروفی . نه دمنه چون اسد نه درمنه چو سنبله ست هرچند نام بیهده کانا برافکند. خاقانی . دمنه اسد کجا شود شاخ درمنه سنبله قوت موم و آتشی، فعل زقوم و کوثری . خاقانی . ♦ دمنه گوهر (دمنه گوهرک ) ؛ روباه صفت . شغال سرشت . روباه خصلت . کنایه از مکار و حیله گر : با من پلنگ سارک و روباه طبعک است این خوک گردنک سگک دمنه گوهرک . خاقانی . ◄ شغال . (ناظم الاطباء) (از فرهنگ جهانگیری ) (از برهان ) (از غیاث ) (از انجمن آرا)(از لغت محلی شوشتر). ◄ مردم عیار و فتان و محیل . (ناظم الاطباء) (از آنندراج ) (از غیاث ) (ازبرهان ) (از شرفنامه ٔ منیری ) (از انجمن آرا) : تف سیاستش از دیو دمنه ساخته خف کف کفایتش از شیر شرزه دوخته شیر. ابوالفرج رونی .