ربن

ربن . [ رَ ب َ ] (اِخ ) یا ربن طبری، سهل . ذبیح اﷲ صفا گوید: قفطی او را از یهودیان طبرستان دانسته و گفته است که ربن و ربین و راب از نامهای مقدمان شریعت یهودی است، لیکن می دانیم که ربن کلمه ٔ سریانی و بمعنی استاد، استاد ما، و استاد بزرگ بوده و معمولاً برای نامیدن فضلای بزرگ نصرانی که با زبان و ادب سریانی سر و کار داشته و یا خود از مشاهیر علمای سریانی بوده اند بکار میرفته است و ربن نیز چون در علم شریعت یهود تخصصی داشته بدین اسم خوانده شده است . نام وی سهل بوده و در اوایل قرن سوم هجری می زیسته است . (از تاریخ علوم عقلی در تمدن اسلامی ص ٦٠). جلال الدین تهرانی گوید: ربن یهودی منجم و طبیب مازندرانی است که در علم نجوم و ریاضیات و طب ماهر بوده است و چندین کتاب حکمت را نقل و ترجمه نموده است و پسرش علی بن ربن طبیب معروف است که به سرمن رأی مسکن گرفته است و ابوبکر محمدبن زکریای رازی طبیب معروف اسلام را شاگرد علی بن ربن نام برده اند گرچه محقق نیست . ربن درعلم شریعت یهود نیز تخصصی داشته از این رو وی را ربن نامیدند چه ربن و ربین بر علما و بزرگان مذهبی یهود اطلاق میشود، و ربان نیز میگویند. ربن طبری مجسطی را خود ترجمه نموده و در ترجمه ٔ خود فصول بخصوص در اشعه و کیفیت آن و مطارح شعاع آورده است که در سایر ترجمه ها نبوده بطوری که از قول ابومعشر نقل میکنند مترجمین مجسطی این فصل را که مطارح باشد اهمال نموده اند و تنها ربن نقل کرده است . (از گاهنامه ٔ جلال الدین تهرانی ). و رجوع به تتمه ٔ صوان الحکمة ص ٩ و تاریخ الحکمای قفطی ص ١٢٨ و ١٥٥ و عیون الانباء ج ١ ص ٣٠٨ و ٣٠٩ شود.

ربن . [ رَ ب َ ](اِخ ) یا ربن طبری، علی بن ربن طبری . مؤلف کتاب امثال و جز آن است . (منتهی الارب ). صفا در ضمن بحث از پدر وی گوید: بهرحال در تاریخ طبری هنگامی که ذکر پسر این دانشمند یعنی علی رفته از او به صفت نصرانی یاد شده و علی بن زید بیهقی گفته است که او از کتّاب شهر مرو و با همتی رفیع و عالم به انجیل و طب بوده و تفسیر ربن «المعلم العظیم » است . وی دبیر مازیاربن قارن بود و چون مازیار در ٢٢٤ هَ . ق . بدست لشکریان عبداﷲبن طاهر اسیر و تسلیم کسان معتصم گردید او بخدمت خلیفه درآمد. (از تاریخ علوم عقلی در تمدن اسلامی ص ٦٠).

ربن . [ رَب ْ ب َ ] (ع اِ) لقب علمای یهودی است . ج، رَبابِنة. ربن ها طرفدار تلمود بوده اند. (یادداشت مرحوم دهخدا) : و هو [ جبرئیل بن بختیشوع ] یخاطبه بالتجبیل [ یخاطب حنین ] و یقول له یا ربن حنینی، و تفسیر ربن المعلم . (عیون الانباء ج ١ ص ١٨٦).