زاب اسفل

زاب اسفل . [ ب ِ اَ ف َ ] (اِخ ) نام دو رود است در عراق که هر دو را زاب اسفل خوانند. یکی رودی است که از جبال سلق واقع بین شهر زور و آذربایجان سرچشمه گیرد و از میان دقوقا و اربل عبور کند، فاصله ٔ مسیر این رود در این نقطه با زاب اعلی که آن نیز از مرز آذربایجان سرچشمه میگیرد دو تا سه روز راه است . سپس دنباله ٔ زاب اسفل امتداد یابد و نزدیک سن بدجله فروریزد. و کنار همین رود است مقتل عبیداﷲبن زیادبن ابیه . و یزیدبن مفرغ در هجای وی چنین گوید: اقول لما اءَتانی ثم مصرعه لابن الخبیثة و ابن الکودن النابی ماشُق جیب و لاناحتک نائحة ولابکتک جیاد عند اسلاب ان الذی عاش ختاراً بذمته و مات عبداً قتیل اﷲ بالزاب العبد للعبد لا أصل و لا ورق ألوت به ذات أظفار و أنیاب اًن المنایا اًذا حاولن طاغیةً و لجن من دون اءَستار و اءَبواب . (از معجم البلدان ).

زاب اسفل . [ ب ِ اَ ف َ ] (اِخ ) رود دیگریست در عراق بنام زاب اسفل که بین بغداد و واسط جریان دارد. و سابُس کنار این رود نزدیک به واسط قرار دارد. (از معجم البلدان ج ٤). ابن البلخی آرد: و از آثار او [ زوبن طهماسب ] آن است کی در عراق دو نهر آورد که آن را زابین خوانند و معنی زاب آن است که زوآب یعنی که زو آورده ست اما از بهر تخفیف را واو بیفکنده اند و بر این هر دو آب سه طسوج ساخت، یکی زاب اعلی گویند و دیگرزاب اوسط و سوم زاب اسفل ... (فارسنامه ٔ ابن البلخی ص ٣٩ و رجوع به نفایس الفنون ص ٤٠٣ شود). صاحب قاموس الاعلام ترکی آرد: در ولایت سلیمانیه از دامنه های غربی و شرقی کوه آیران در حدود ایران سرچشمه گرفته و بطرف جنوب غربی جریان مییابد و پس از گذشتن از پلهای آلتون و قطع تقریباً ٢٠٠ کیلومتر در ٧٠ کیلومتر پائین تر از مصب زاب اعلی در حدود بغداد به دجله میریزد.