ساهول

ساهول . (اِخ ) (الشیخ ...) ابن مهادیوبن جکدیو التیوری معروف به بابا رتن هندی . مؤلف شد الازار در اثناء ترجمه ٔ و «شیخ سعدالدین محمدبن المظفربن روزبهان » آورده : و صحب الشیخ ساهول بن مهادیوبن جکدیو التیوری المعروف برتن و روی عنه احادیث . سپس محمد قزوینی در حاشیه آرد: چنین است در نسخه ٔ ق (ولی بدون نقطه ٔ یاء دیو دوم ) و در نسخه ٔ ب : الشیخ ساهوک بن مهادیوبن جکدیو التیوری المعروف برتن . و در نسخه ٔ م : شیخ شاهول المعروف برتن (فقط)، بعضی نسخه بدلهای نزدیک به اسامی اینجا را ابن حجر در لسان المیزان ج ٢ صص ٤٥٠ - ٤٥٥ در شرح احوال صاحب ترجمه نیز بدست داده از قرار ذیل : «خواجه رتن بن ساهوک بن جکندریق الهندی البترندی » (٤٥٠)، و «رتن بن مهادیوبن باسدیو» (ص ٤٥٤) و «خواجه رتن بن ساهون بن جنکدریق الهندی البترندی » (ص ٤٥٥) و برای اختلافات دیگر در نام و نسب این شخص رجوع شود بسایر مآخذ آتیه . مقصود آن شخص هندی کذاب متقلب معروف به ابوالرضا رتن است که بعد از حدود ششصد هَ . ق . در هند ظاهر شد و ادعا کرد که ششصد سال قبل از آن تاریخ سفری بحجاز نموده بوده و بخدمت حضرت رسول (ص ) رسیده و بدست آن حضرت اسلام آورده و در عروسی حضرت فاطمه ٔ زهراء با حضرت امیر نیز حاضر بوده و سپس به وطن خود هندوستان معاودت کرده و در آن به اختلاف اقوال در یکی از سنوات ٥٩٦، ٦٠٨، ٦١٢، ٦٣٢، ٧٠٠، ٧٠٩ وفات یافته، قبرش هنوز در موضعی موسوم بحاجی رتن، واقع در سه میلی بهاتیندا (که شهری است در شمال هند در ایالت پنجاب واقع در سی درجه و سیزده دقیقه ٔ عرض شمالی و هفتاد و پنج درجه ٔ طول شرقی در محل تقاطع چندین شعبه ٔ مهم راه آهن و نام آن در عموم نقشه های اروپایی هندوستان مثبت است ) هنوز زیارتگاه عوام مسلمین و هنود است . (ذیل دایرة المعارف اسلام ). اخبار و حکایات و افسانه هایی راجع به این شخص و احادیثی که بزعم خود شفاهاً از حضرت رسول شنیده بوده و اکاذیب و خرافاتی که مردم ساده لوح یا متقلب در اطراف او منتشر میکرده اند در تمام قرن هفتم هجری در غالب بلاد اسلامی موضوع صحبت عموم ناس بوده است، و اغلب علماو نقادین بطلان دعاوی او و تقلبی بودن «روایات » او را با وضوح هر چه تمامتر بمردم ثابت نمودند، ولی معذلک بعضی ساده لوحان گول حتی مابین محدثین و حُفّاظ پیدا شدند که دعاوی او را تصدیق کرده و احادیث مرویه ٔ او را با آب و تاب تمام به اسم «رتنیات » جمع کرده اند.برای مزید اطلاع از احوال و اخبار راجع به این شخص رجوع شود بمآخذ ذیل : میزان الاعتدال ذهبی ج ١ ص ٣٣٦، فوات الوفیات چ بولاق ج ١ ص ٢٠٦ ص ٢٠٨، قاموس در رتن، لسان المیزان ابن حجر عسقلانی ج ٢ صص ٤٥٠ - ٤٥٥، اصابة فی تمییز الصحابه ٔ همو چ کلکته ج ١ ص ٨٧، درر الکامنه ٔ همو ج ٢ ص ٤٣٨ و ٤٣٩ [ استطراداً ]، نفحات صص ٥٠١ - ٥٠٢ در ترجمه ٔ رضی الدین علی لالای غزنوی (که رتن را دیده بود و او شانه ای [ بزعم خود ] از شانه های حضرت رسول را به وی هدیه داده بود و این شانه بعدها بدست شیخ رکن الدین علاءالدوله ٔ سمنانی رسیده و او آن شانه را در کاغذی پیچیده و بخط خود بر آن کاغذ نوشته : «این شانه از شانه های حضرت رسول است که از دست صحابی آن حضرت به این ضعیف رسیده است »، و تذکره ٔ دولتشاه سمرقندی ص ٢٢٤ که گوید: «ابوالرضا بابا رتن هندی صحبت مبارک حضرت رسول را دریافته بوده، و بعضی گویند ازحواریان حضرت عیسی بوده، و عمر او را یکهزار و چهارصد سال میگویند»، و مجالس المؤمنین صص ٢٩٥ - ٢٩٦ در ترجمه ٔ رضی الدین لالای مذکور، و تاج العروس در رتن، و ریاض العارفین ص ٧٩، و ذیل دایرة المعارف اسلام صص ١٩٧ - ١٩٨ بقلم محمد شفیع از فضلاء هندوستان مؤسس برمقاله ٔ بسیار مهم هوروویتز مستشرق مشهور آلمانی است که در ج ٢ «مجله ٔ انجمن تاریخی پنجاب » ص ٩٧ ببعد، بعنوان «بابا رتن پیر بهایتندا» منتشر کرده و کامل ترین و جامعترین فصلی است که تاکنون در خصوص این شخص مرموز کسی جمع کرده است . (شدالازار حاشیه ٔ شماره ٔ ٧ از ص ٢٣٠ که بحاشیه ٔ ص ٢٣١ خاتمه یافته است ). رجوع به بابا رتن و ابوالرضا شود.