شطالعرب

شطالعرب . [ ش َطْ طُل ْ ع َ رَ ] (اِخ ) نام شطی عظیم که از بهم پیوستن دجله و فرات تشکیل می شود. (یادداشت مؤلف ). رودی بزرگ که از اتصال دو رودخانه ٔ دجله و فرات، نزدیک قرنه، در مجاورت خلیج فارس تشکیل می گردد. این شط تقریباً ١٧٥ هزارگز طول و ٥٠٠ تا ١٢٠گز عرض دارد، در قرون قدیم شطالعرب وجود نداشت و رودهای دجله و فرات، کارون و کرخه جداگانه به خلیج می ریخته اند. رسوب این رودها بتدریج ساحل خلیج را عقب برد و شطالعرب را تشکیل داد. (از فرهنگ فارسی معین ). حمداﷲ مستوفی گوید: «آب دجله ٔ بغداد از کوههای آمد و سلسله و حدود حصن ذوالقرنین برمی خیزد و عیون فراوان با آن می پیوندد... و در اول دیار عراق عرب آبهای ارمن بدان ضم می شود و در زیر بغداد آب نهروان بدو می پیوندد... و آبهایی که از خوزستان در می رسد به آن جمع گشته شطالعرب می شود و در زیر بصره به دریای فارس می ریزد و طول آن رود سیصد فرسنگ باشد فرس آن را اروندرودخوانند چنانکه فردوسی گوید در شاهنامه : فریدون چو بگذشت از اروندرود همی داد بخت شهی را درود. (نزهة القلوب ج ٣ صص ٤١٥-٤١٦). ... به شهر بصره رسیدیم دیواری عظیم داشت الا آن جانب که با آب بود دیوار نبود و آن آب شط است، دجله و فرات که بر سر حد اعمال بصره بهم می رسند و چون آب جوبرة نیز به ایشان می رسد آن را شطالعرب می گویند. (سفرنامه ٔ ناصرخسرو چ دبیرسیاقی ص ١١٣). شط بزرگ که آن فرات و دجله است و آن را شطالعرب گویند. (سفرنامه ٔ ناصرخسرو چ دبیرسیاقی ص ١١٨). شمال از جانب بغداد خیزد گناه مردم شطالعرب چیست ؟ ؟ رجوع به فهرست متن بالا و نیز مجمل التواریخ و القصص ص ٤٧٧ و حاشیه ٔ آن شود.