صدرالافاضل

صدرالافاضل . [ ص َ رُل ْ اَ ض ِ ] (اِخ ) نام وی لطفعلی فرزند میرزا محمدکاظم امین السفراء شیروانی و اصل او از تبریز و بادیب معروف و تخلص شعری وی دانش است .سال ولادت او بنقل الذریعه (ج ٩ ص ٣١٦) ١٢٦٨ هَ . ق . است ولی قزوینی باتکاء نامه ای که از حاج محتشم السلطنه ٔ اسفندیاری در این باره دریافته اند تولد او را به سال ١٢٧٤ هَ . ق . نوشته است . (مجله ٔ یادگار سال ٥ شماره ٔ ٤ و ٥). و هم او نویسد که صاحب ترجمه عمده ٔ تحصیلات خود را در مدرسه ٔ سپهسالار قدیم بپایان رسانید و نزد میرزا ابوالحسن جلوه تلمذ کرد. در الذریعه آرد که معقول را بر میرزا ابوالحسن جلوه و آقا علی زنوزی خواند و او را درباره ٔ استاد اخیر رثائی است . قزوینی نویسد که وی از عهد مظفرالدین شاه چند تن از شاهزادگان قاجار را تعلیم می داد سپس معلم احمدشاه گردید و گوید: در ادبیات عرب فی الواقع در عصر خود عدیم النظیر بود. در الذریعه از تصانیف وی مفتاح خط کوفی و مقدمه ٔ اصلاح المنطق و ایضاح الادب (چ ١٣١٠) را ذکر کرده است . قزوینی نویسد که وی در روز چهارشنبه ٔ ٢٤ آذرماه ١٣١٠ هَ . ش . مطابق ششم شعبان ١٣٥٠ هَ . ق . درگذشت .

صدرالافاضل . [ ص َ رُل ْ اَ ض ِ ] (اِخ ) قاسم بن حسین بن احمد خوارزمی نحوی حنفی مکنی به ابومحمد و ملقب به مجدالدین و معروف به صدرالافاضل از ادبای نامی عصر خود در نحو و خطب و فنون شعریه و علوم ادبیه و عربیه وحید عصر و مردمک چشم زمان خود بود. از تألیفات اوست : بدایع الملح . التجمیر که شرح کبیر کتاب مفصل زمخشری است . التوضیح در شرح مقامات . السبیکة که شرح وسیطکتاب مفصل است . الزوایا فی الخبایا در نحو. شرح الابنیة. شرح الاحاجی للزمخشری . شرح سقطالزند بنام ضرام السقط در شرح سقطالزند ابوالعلای معری و او را مؤلفات دیگری است . وی به سال ٦١٧ هَ . ق . در فتنه ٔ مغول بقتل رسید. رجوع به ریحانة الادب ج ٢ صص ٤٦٢ - ٤٦٣ شود.