طرکونه

طرکونه . [ طَرْ رَ ن َ ] (اِخ ) شهری است به اندلس . (منتهی الارب ). یاقوت آرد: شهری است به اندلس متصل به اعمال طرطوشه و آن میان طرطوشه و برشلونه واقع است و میان طرکونه و هر یک از دوشهر مزبور ١٧ فرسخ مسافت است . (از معجم البلدان ). وصاحب الحلل السندسیه آرد: طرکونه شهری دریائی است که ساکنان آن هم اکنون بیش از ٢٥ هزار تن نیست، در صورتی که شهر مزبور در روزگار رومیان دارای یک میلیون تن بوده است . این شهر یکی از مراکز اسقفهاست و اسقف آن را مانند اسقف طلیطله بریماط اسپانیا مینامند. جایگاه اسقف ها در بلندترین نقطه ٔ خاوری شهر در محل قلعه ٔ قدیم واقع است و کنیسه ٔبزرگ نیز در همان محل است . این شهر به دو قسمت قدیم و جدید تقسیم میشود. ناحیه ٔ بلند آن را بخش قدیم تشکیل میدهد و در آن بقایا و آثار بسیار و سنگ نبشته هائی از روزگار رومیان است و قسمت جدید شهر دارای خیابانهای مستقیم است و همین بخش است که در کنار دریا واقع میباشد. و باره های طرکونه از سه سوی نمودار است و تنها باره ٔ جانب باختری آن منهدم گردیده است . این شهر در روزگار ایبریها بنیان نهاده شده است و گویند نخستین کسانی که در آن سکونت گزیده اند یکی از قبایل ایبری موسوم به سیسیتان بوده اند که مسکوکاتی هم از آنان به یادگار مانده است و همین قبیله نیز باره های شهر را در سال ٢٦٧ ق .م . بنا کرده اند و هنگامی که میان کارتاژها و رومیان جنگ روی داد سرداران رومی از قبیل سیبیون و همراهانش به شهرهجوم آوردند و بر آن استیلا یافتند و در آن بندر و باره های بلندی بنیان نهادند و از آن پس شهر مزبور جزومهمترین مستعمرات رومیان در اسپانیا بشمار میرفت . واین واقعه یعنی تصرف شهر به دست رومیان پس از سال ٢١٨ ق .م . روی داده است . آنگاه در سال ٢٦ اگوست قیصر روم بدین شهر رفت و در آنجا سکونت گزید و در آن هیکلی [ معبدی ] عظیم و بناهای باشکوهی بنیان نهاد و والیان روم نیز از روش وی پیروی میکردند و دلبستگی و توجه خاصی بدین امر مبذول میداشتند و آثار عظیم ایشان در این عصر نیز همچنان گواه نموداری است . در سال ٤٧٥ م . گت ها بر طرکونه استیلا یافتند و تازیان بسال ٧١٣ م . آن شهر را متصرف شدند وهنگامی که مسیحیان در سال ١٨١٨ م . طرکونه را از تازیان بازستدند مرکز اسقف ها را بار دیگر بنیان نهادند ولی شهر مزبور آن اهمیت تجارتی را که در گذشته داشت به دست نیاورد بلکه بازرگانی اسپانیا در جهت شمال به بارسلن و در جهت جنوب به بلنسیه ٔ عربی انتقال یافت .و نیز باید دانست که بندر طرکونه در دوران عرب بجز بندر کنونی بوده است بلکه بندر مزبور در پائین آبادیهای ساحلی بندر جدید قرار داشته است، آنگاه کتلان در اواخر قرن پانزدهم بندر دیگری بنیان نهادند و آنها سنگهای تماشاخانه ٔ رومی را در این بندر بکار بردند. مشهورترین خیابانهای طرکونه عبارتند از: رمله ٔ سان جوان و رمله ٔ سان کارلوس و کنیسه ٔ بزرگ را بر روی پایه های هیکل [ معبد ] رومی و پایه های مسجد جامع زمان قدرت عرب بنیان نهاده اند و همینکه در سال ١٨١٨ عرب را از طرکونه راندند بیدرنگ مسجد را به کنیسه تبدیل کردند و طول این عبادتگاه یکصد و چهار متر است و دارای برجی است که ارتفاع آن ٦٥ متر است و در آن از نامورترین نقاشان و مجسمه سازان تصاویر و مجسمه هائی وجود دارد و قبر ژاک اول آراگونی ملقب به فاتح و متوفی بسال ١٢٧٦م . در آن کنیسه واقع است . و در شهر طرکونه موزه ٔ مخصوص نگهداری آثار باستانی است که در آن مجسمه ها و تابوتها و تکه های کاشی بسیار متعلق به عهد رومیان و جز آنان وجود دارد و نیز در موزه ٔ مزبور انواع سلاحهاو سکه های ایبری و فینیقی و رومی یافت میشود و از جمله یادگارهای مشهور طرکونه قنات معلق رومی است که درآن از رود غیه آب جاری ساخته اند. این قنات دارای دو طبقه است، طبقه ٔ پائین آن دارای یازده کمانه و طبقه ٔ بالای آن دارای ٢٥ کمانه است . طول طبقه ٔ نخستین ٧٣ متر و طول طبقه ٔ دوم ٢١٧ متر است و محل جریان آب از آغاز سرچشمه ٔ آن بطول ٣٥ کیلومتر است . در روزگار فرمانروائی عرب طرکونه را شهر یهود میگفتند زیرا گروه بسیاری از یهودیان در آن سکونت داشتند چنانکه در غرناطه نیز اقوام یهود بسیار بودند. در دائرة المعارف اسلام آمده است که : عرب بسال ٧٢٤ م . طرکونه را ویران کردند و بر آن استیلا یافتندو شهر مزبور تا پایان فرمانروائی دولت اموی اندلس همچنان در تصرف عرب بود لیکن پس از سقوط خلافت اموی درقرطبه و ظهور دوران ملوک طوایف، لویس حاکم اکیطانیه بدان شهر لشکر کشید و آن را متصرف شد، آنگاه عرب بدان لشکر کشیدند و آن را بازگرفتند. و بار دیگر رامون بیرانجه بدان شهر تاخت وبر آن استیلا یافت و باز عرب آن را بازستد و سرانجام در سال ١١٢٠ م . شهر مزبور به دست مسیحیان سقوط کرد و برای همیشه به تصرف آنان درآمد. و نیز در دائرة المعارف اسلام ذکر پنجره ٔ مرمر بدینسان آمده است که بر آن نام عبدالرحمان سوم مکتوب است و پنجره ٔ مزبور در رواق کنیسه ٔ بزرگ است . و در این رواق پنجره ٔ کوچکی بر دیواری است که بر آن تاریخی به خط کوفی نوشته شده و هم نام خلیفه الناصر بر آن مکتوب است و تاریخ مزبور سال ٣٤٧ هَ . ق . است . ولی صاحب دائرة المعارف مینویسد که تاریخ مزبور سال ٣٤٩ است ... و در پیرامون طرکونه جلگه ٔ پهناور آبادی است که دارای تاکستانها و درختان زیتون و گردو و بادام فراوان است . این دشت را خط آهنی که از شهر و دهکده های بسیار میگذرد قطع میکنداز قبیل شهرهای «رویس » و«سلبه » و «مونت بلانش » که شهر اخیر بر کنار رود «فرنکولی » واقع است و دارای باره ها و برجهای قدیمی است و مردم از شهر مزبور به دیدن آثار دیر معروف به دیر «سان پوبله » میروند و این دیر به مردی موسوم به پوبله منسوب است که عرب زمام امور ناحیه ٔ هاردیتا را به وی سپرده بود. و در این دیر مقبره ای متعلق به ملوک آراگون بوده است و دیر مزبور بعلت فتنه هائی که بین سالهای ١٨٢٨ و ١٨٣٥ روی داده منهدم گردیده است و قبور نیز ویران شده است لیکن آثار آنها همچنان نمودار است و خط آهنی که از طرکونه به لارده میرود نخست در امتداد رود جریان دارد سپس از آن دور میشود و شارات برادس را قطع میکند و همچنان از جانب شرقی شارات بالا میرود تا به جایگاهی میرسدکه ارتفاع آن بیش از هزار متر است . مقبره ٔ ملوک بسمت پائین و نشیب میگراید و پس از گذشتن از شهرهائی مانند وینکسا و فلورستا و برجاس و ژیندا به لارده میرسد و میان طرکونه و لارده بیش از صد کیلومتر مسافت است . اما خط آهن طرکونه به طرطوشه، از سمت راست مشرف بر دشت طرکونه و از سمت شمال مشرف بر دریاست و از ناحیه ای میگذرد که در آنجا اشجار خرنوب و بادام و نخلستان های بسیاری است . و بر مسافت ١٩کیلومتری طرکونه شهری است موسوم به کامبریلس و بر مسافت ٣٣کیلومتری آن شهر هسپیتاله واقع است که شهر مزبور در قدیم یکی از منازل مسافران بوده است و زمین های این ناحیه آهکی است و از این رو در آن بجز درختان کمیابی نمیروید وکوههای آن تهی از درخت و گیاه و مشرف بر دریا میباشند. و در همین ناحیه شهری است موسوم به امتیله که شغل مردم آن شکار ماهی است و بر ساحل دریا دولابهائی وجود دارد که بوسیله ٔ آنها زمین را آبیاری میکنند و در ٧١کیلومتری طرکونه شهر امپوله واقع است که بر خلیجی موسوم به خلیج سان ژرژ مشرف است . این شهر دارای موقع زیبایی است، چه از آن منظره ٔ رود ابره مشاهده میشود و از رود مزبور شعب بسیاری برای آبادیهای گوناگون منشعب میگردد. و در سمت خاور این شهر مناره یا فانوسی دریائی است که آن را مناره ٔ فنگال مینامند و در جنوب شرقی آن مناره ٔ دیگری است که در بالای طرطوشه و نزدیک شهر کوچکی موسوم به امپوسته واقع است و در سمت جنوب امپوسته قناتی است که بسوی بندر روان است و آن را سان گارلوس رابطه میخوانند و مصب نهر ابرة کبیردر اینجا واقع است که به دو شعبه تقسیم میشود و جزیره ٔ موسوم به بودا دو شعبه ٔ مزبور را از یکدیگر جدا میکند و شهر طرطوشه در ٨٤کیلومتری طرکونه بر ساحل رود ابره واقع است و میان شهر رویس و بارسلن بیش از صد کیلومتر مسافت است . و شهر رویس دارای ٢٦ هزار سکنه میباشد و آن شهری صنعتی است که در دامنه ٔ کوه واقع است و دارای حصنهای قدیمی بوده است که هم اکنون ویران شده اند و در جایگاه آنها اکنون دهکده های جدیدی بنا شده است و کنیسه ٔ «سان بدور» در این شهر واقع است که دارای برجی است به ارتفاع ٦٦ متر و در این شهر برخی از بازرگانان انگلیس در اوائل قرن گذشته کارخانه های ریسندگی تأسیس کرده اند که در آنها پنج هزار نورد است . رفته رفته صنعت در این شهر پیشرفت کرده و کارخانه های حریربافی و چرمسازی و صابون پزی و انواع کارخانه های مشروبات الکلی در آن تأسیس یافته است و در نتیجه شهر رویس دومین شهر صنعتی در ناحیه ٔ کتلونی بشمار میرود و در مسیر خط آهن میان رویس و بارسلن شهر صنعتی دیگری موسوم به والس واقع است که دارای ١٣ هزار جمعیت و باروها و برج های قدیمی است و نزدیک شهر والس در وادی غایه دیری است که آن را رامون بیرانجه ٔ چهارم بسال ١١٥٧ م . بنا کرده است . این دیر از لحاظ حسن صنعت کتلانی شبیه به دیر پوبله بوده است که در سابق آن را یاد کردیم ولی دیر رامون در آشوب سال ١٨٣٥ منهدم گردیده است و در آن قبور پادشاهان بسیاری قرار داشته است از قبیل : بتره ٔ سوم ملک آراگون متوفی بسال ١٢٨٥ م . و جیمس دوم متوفی بسال ١٣٢٧ م . و همسرش ملکه ٔ بلاش دانجو و همچنین قبر روجیر لوریا که در عهد بتره ٔ سوم فرمانده ناوگان بود.وی همان فرماندهی است که در واقعه ٔ ناپل ناوگان فرانسه را درهم شکست و هم قبور رامون غیلر و مونکادا در آن دیر واقع است و این دو تن در واقعه ٔ استیلای اسپانیول بر میورقه بسال ١٢٢٩هنگامی که اعراب را از اسپانیا خارج میکردند کشته شدند. دیگر از شهرهائی که در مسیر خط آهن بین رویس و بارسلن واقعاند شهر سان فنسنت کالدرس است که محل تلاقی دو شعبه ٔ راه آهن فرعی است : یکی به طرکونه و دیگری به بارسلن . و در اینجا دروازه ٔ رومی عظیمی است که آن را پرتال باره میگویند و نیز قریه ای موسوم به روضه باره در آنجا واقع است .همچنین در مسیر این خط قصبه ای است موسوم به ویلانیواگلتری دارای دوازده هزار تن و بازرگانی آن قابل اهمیت است . همچنین موزه ای داردکه مشتمل بر آثار قدیم مصری و رومی است . و در مسیر این خط در آن جهت که محاذی دریاست قریه ای است بنام سیتغس که از دهکده های زیبابشمار میرود و بیش از سه هزار تن جمعیت دارد و دارای لنگرگاهی برای کشتیهاست و نیز موزه ای موسوم به موزه ٔ روزینبون دارد که در آن آثار هنری گرانبهائی یافت میشود و این مصنوعات را از مواد معدنی و فلزات ساخته اند. (از الحلل السندسیه ج ٢ صص ٢٦٣ - ٢٧١). و رجوع به فهرست ج ١ و ٢ همان کتاب و تاراگون شود.

طرکونه . [ طَرْ رَ ن َ ] (اِخ ) شهری است به مغرب . (منتهی الارب ). و یاقوت آرد: موضع دیگری است به اندلس از اعمال لبلة. (معجم البلدان ). رجوع به ماده ٔ بعد شود.