قلتبان

قلتبان . [ ق َ ت َ ] (اِ) سنگی باشد کوتاه و آن را به شکل استوانه تراشند یعنی مدور طولانی و بر پشتهای بام غلطانند تا پشت بام سخت و محکم گردد . (برهان ). ◄ (ص ) بی غیرت و دیوث یعنی کسی که بر احوال قبیح زن خود واقف گردد و چشم پوشی نماید، و این مجاز است، در اصل قلتبان سنگی راگویند که مدور و دراز باشد و آن را بر بام نو ساخته میغلطانند تا هموار و محکم گردد، و شخص بی غیرت و بی حیا را از آن قلتبان گویند که چنانکه آن سنگ را در گردیدن اختیار نیست و اختیارش در دست گرداننده است همچنین او نیز محکوم زن خود است . و قرطبان معرب آن باشد. (برهان ). قرطبان = قرتبان . رشیدی گوید: «قلته به معنی دیوثی است و قلتبان از آن مأخوذ است چه او نان دیوثی میخورد»، بنابراین مرکب است از قلت (= قلته ) + بان (پسوند اتصاف )، در عربی کلتبان، به معنی زن جلب و دیوث، آمده : شلغم و باقلی است گفته ٔ تو نمک ای قلتبان تو را باید. رشیدی سمرقندی . (حاشیه ٔ برهان چ معین ). کشخان . قرمساق . قواد. دلال محبت . قلت . غرچه . جاکش : اگر مرگ خود هیچ راحت ندارد نه بازت رهاند همی جاودانی اگرخوش خویی از گران قلتبانان وگر بدخویی از گران قلتبانی آن شنیدی که بود پنبه زنی مفلس و قلتبانْش خواند زنی گفتش ای زن مرا به نادانی مفلس و قلتبان چرا خوانی چه بود جرم من چو باشم من مفلس از چرخ و قلتبان از زن ؟ سنائی .