قیامت

قیامت . [ م َ ] (ع مص ) برانگیخته شدن پس از مرگ . (فرهنگ فارسی معین ). قائم شدن و روز قیامت را بهمین جهت قیامت گویند که در آن وقت مردگان زنده شوند و قیام کنند. (از آنندراج ). ◄ (اِ) یوم فزع اکبر. روز جزا. یوم الدین . یوم الحساب (روز شمار). رستاخیز. رستخیز. یوم النشور. یوم المشهور. یوم التغابن . روزحشر. صاخة. قارعه . حاقه . غاشیه . (منتهی الارب ). ساعة. ذکری . قیامت با لفظ افتادن، افکندن، برخاستن، بر چیزی رفتن، آوردن مستعمل است . (آنندراج ) : هرچه جز عشق توست از سر دل تا قیامت برون توان کردن . عطار. - روز قیامت ؛ روزی که خلایق همه برای محاسبه محشور شوند : مرا به روز قیامت مگر حساب نباشد چو هجر و وصل تو دیدم بسم ز موت و اعادت . سعدی . ◄ کنایه از کارهای اعجاب انگیز و شگفت و هنگامه و غوغا - قیامت آثار ؛ آنکه یا آنچه اثری بزرگ و هولناک ایجاد کند : آن مقدار به دست سپاه قیامت آثار افتاد که وصفش نگنجد. (حبیب السیر). - قیامت آوردن ؛ قیامت بپا کردن : شبیخون غمزه ٔ بیداد او در ملک جان آرد قد سروش قیامت بر سر آزادگان آرد. مفید بلخی . نبود آگه اسکندر ازکار او که آرد قیامت به پیکار او. نظامی . - قیامت افتادن ؛ قیامت شدن : دوش یارم پرده از رخسار خود بگشاده بود گویی از حسنش قیامت در جهان افتاده بود. لاهیجی (آنندراج ). - قیامت بر چیزی رفتن : نه از مضمون و نی از خط کسی دیوانه میگردد قیامت بر سر دل رفت چیزی بود یا کاغذ. ارادتخان واضح (از آنندراج ). - قیامت برخاستن ؛ قیامت بپا شدن : بنشین یک نفس ای فتنه که برخاست قیامت فتنه نادر بنشیند چو تو در حال قیامی . سعدی . - قیامت پیشه ؛ کسی که در کار خود قیامت کند. - قیامت پیکر ؛ که اندام زیبایش قیامت به پا کند : شمع محفل امشب آن شوخ قیامت پیکر است بر چراغ مه شکست رنگ صبحی دیگر است . سراج المحققین (از آنندراج ). - قیامت جلوه ؛ قیامت پیکر : فلک را سبزه ای خوابیده داند قد رعنایش قیامت جلوگان را قد و بالا اینچنین باید. صائب (از آنندراج ). - قیامت خاستن ؛ قیامت برخاستن . قیامت به پا شدن : مجلس و مجمع دَمَش آراستی وز نوای او قیامت خاستی . مولوی . - قیامت خرام ؛ آنکه در خرامیدن قیامت برپا کند. - قیامت زار ؛ محل قیامت : من قیامت زار عشقم دیده کو تا بنگرد صد بهشت و دوزخ از هر گوشه ٔ صحرای من . عرفی (از آنندراج ). - قیامت صغری . رجوع به این ماده شود. - قیامت کبری . رجوع به این ماده در ردیف خود شود. - قیامتکده ؛ قیامت زار : دل به هر کس که سپردیم پریشانتر ساخت این قیامتکده را هیچکس آباد نکرد. واله هروی (از آنندراج ). - قیامت کردن . رجوع به این ماده درردیف خود شود. ◄ در تداول فارسی به معنی بسیار و امر غریب به کار میرود، گویند: فلان طفل قیامت شوخ است : زلف بگشود و رخ از می افروخت طرفه شامی و قیامت شفقی است . عبداﷲ وحدت ولد حکیم اسماعیل گیلانی (از آنندراج ).