لر کوچک

لر کوچک . [ ل ُ رِ چ َ ] (اِخ ) لرستان . حمداﷲ مستوفی گوید: تومان لر کوچک ولایتی معتبر است حقوق دیوانی آنجا که [ به دیوان ] اتابک میرفته صد تومان بوده است اماآنچه به دیوان مغول میدهند نه تومان و یکهزار دیناربه دفتر درآمده است . (نزهةالقلوب چ اروپا ص ٧٠). و نیز هم او در ذکر شعبه ٔ لر کوچک گوید: در ذکر مقام لران و سبب وقوع اسم لری برایشان یاد کرده شدند که درکول مان رود بودند چون در آن کول مردم بسیار شدند هرگروهی بموضعی رفتند و ایشان را بدان موضع بازخواندند چنانکه در آن، چنگردی اوتری و هر قبیله از لران که در آن کولی مقام نداشتند لر اصلی نباشند... چنانکه کوشکی، کنبلی، روزبهانی، ساکی، سادلرینی، داودی، عباسی، محمد کماری و گروهی (و) جنک رومی که امرای لر و خلاصه ٔ ایشانند از شعبه ٔ سلغوری اند و از شعب دیگران این اقوام اند: کارندی، جنکردی، فضلی، سنوندی، الانی، کاه کاهی و رجوارکی، دری، ویراوند، و مابکی، داری، آبادکی، ابوالعباسی، علوممائی، کچائی، سلکی، خودکی، بندوئی و جز ایشان منشعب شدند اما قوم ساهی ارسان ارکی بیهی اگر چه زبان لری دارند لر اصلی نیستند و دیگر دیهاء مارود، لر نیستند روستایی اند و این طوایف تا شهور سنه ٔ خمسین و خمسمائه هرگز سروری علی حده نداشته اند و مطیع دارالخلافه بوده در فرمان حکام عراق عجم بوده اند در این تاریخ حسام الدین سوهلی از ترکان اَقسری از توابع سلجوقیان، حاکم آن دیار و بعضی خوزستان بود از قوم جنکردی محمد و کرامی پسران خورشید به خدمت سوهله رفتند و مرتبه ٔ بلند یافتند و ایشان را فرزندان معتبر خاستند... (تاریخ گزیده صص ٥٤٧-٥٤٨). لرستان یعنی اراضی لرنشین مقارن استیلای مغول به دو قسمت تقسیم میشد لر بزرگ و لر کوچک امروز به جای لر بزرگ کوه گیلویه و بختیاری قرار دارد و لر کوچک همان است که حالیه هم آن را لرستان میگوئیم و غرض از این قسمت اخیر که در آن ایام لر کوچک خواند میشده بیشتر ناحیه ٔ فیلی یعنی اطراف خرم آباد و اراضی پشت کوه بوده است . (تاریخ مغول ص ٤٤٢). در مجمل التواریخ گلستانه (ص ٢٠٤) مراد از لر بزرگ، ایلات لرستان حالیه و مراد از لر کوچک، ایلات بختیاری دانسته شده است یعنی به خلاف تقسیم فوق . رجوع به لرستان و لر شود. طوایف لر کوچک قبایلی بودند مخلوط از کردان آسیای صغیر و لران ایرانی که در حدود میان عراق عرب و عراق عجم ییلاق و قشلاق میکرده اند و کمتر وقتی حاکمی بر خود داشته اند امرائی که در لر کوچک حکم رانده اند اتابکان لر کوچک نامیده میشوند اگر چه چند نفر امیر معتبر از میان ایشان برخاسته و امارتشان نیز زیاد طول کشیده است ولی هیچگاه اسم و رسم امرای لر بزرگ را پیدا نکرده اند در سال ٨٥٠ هَ . ق . یکی از رؤسای لر کوچک که شجاع الدین خورشید نام داشت طوایف لر کوچک را تحت امر خود آورد و بر قلعه ٔ مستحکم مانرود از قلاع مستحکم لرستان استیلا یافت .و پس از وی سلسله ٔ امرای لر کوچک تا اواسط قرن دهم هجری یعنی تا ایام سلطنت شاه طهماسب اول صفوی باقی بودند و آخرین ایشان که ذکری از او باقی است شاه رستم بن جهانگیر ملقب به رستم خان است که سمت للگی یکی از دختران شاه طهماسب را با حکومت لرستان داشته است . اینک فهرست امرای لر کوچک، (لرستان ) و مدت امارتشان : ١ - شجاع الدین خورشیدبن ابی بکربن محمدبن خورشید ٥٨٠ - ٦٢١ هَ . ق . ٢-سیف الدین رستم برادرزاده ٔ او. ٣- ابوبکربن محمد برادر سیف الدین رستم . ٤- عزالدین گرشاسف محمد برادر ابوبکر. ٥- حسام الدین خلیل بن بدربن شجاع الدین خورشید. تا ٦٤٠ هَ . ق . ٦- بدرالدین مسعودبن حسام الدین خلیل ٦٤٠ - ٦٥٨ هَ . ق . ٧- تاج الدین شاه بن حسام الدین خلیل ٦٥٨ - ٦٧٧ هَ . ق . ٨- فلک الدین حسن و عزالدین حسین دو پسر بدرالدین مسعود ٦٧٧ - ٦٩٢ هَ . ق . ٩- جمال الدین خضربن تاج الدین شاه ٦٩٢ - ٦٩٣ هَ . ق . ١٠- حسام الدین عمرو صمصام الدین محمود ٦٩٣ - ٦٩٥ هَ . ق . ١١- عزالدین محمدبن عزالدین حسین ٦٩٥ - ٧٠٦ هَ . ق . ١٢- دولت خاتون زن عزالدین محمد و برادرش عزالدین حسین ٧٠٦ - ٧٢٠ هَ . ق . ١٣- شجاع الدین محمودبن عزالدین حسین از٧٢٠ تا ٧٥٠. ١٤ - ملک عزالدین بن شجاع الدین محمود ٧٥٠ - ٨٠٤ هَ . ق . ١٥- سیدی احمدبن عزالدین ٨٠٤ - ٨١٥ هَ . ق . ١٦- شاه حسین عباسی ٨١٥ - ٨٧٣ هَ . ق .١٧- شاه رستم عباسی از ٨٧٣ هَ . ق . ١٨- اغوربن شاه رستم . ١٩- جهانگیربن اغور تا ٩٤٩ هَ . ق . ٢٠- رستم خان بن جهانگیر ٩٤٩ - ٩٧٨ هَ . ق . حیات داشته است .