مجارستان
/vâže/
لغتنامه دهخدا ـ ویرایش دوم
مجارستان . [ م َ رِ ] (اِخ ) یاهنگری که مجارها آن را «مجیار نپکوزتارساساگ » نامند. یکی از کشورهای اروپای مرکزی است که در مشرق اتریش واقع است و از شمال با چکسلواکی، از جنوب با یوگوسلاوی و رومانی و از مشرق با رومانی و شوروی هم مرز است . ٩٣٣٠٠ کیلومتر مربع وسعت و ١٠٢٥٦٠٠٠ تن سکنه دارد و پایتخت آن بوداپست است . این کشور در کنار رود دانوب واقع است و غالب کوههای این سرزمین از کوههای آتشفشانی خاموش است . قسمتی از این کشور هنوز هم براساس اقتصاد کشاورزی اداره می گردد. محصول آنجا پنبه، گندم، ذرت، چغندر قند و شراب است . در امر دامداری به تربیت گاو و خوک توجه دارند و بعلت وجود معادن زغال سنگ و آهن صنعت ذوب آهن آنجا پیشرفت دارد و در صنایع نساجی و شیمیائی هم فعالیت دارند و بعلت متمرکز شدن صنایع در بوداپست تمرکز جمعیت در این شهر قابل توجه است . این سرزمین از قرن اول تا سوم میلاد مسیح محل زندگی «سلت ها»، «داس ها»، «سارماتها» و «رمنها» بود، و هونها در قرن پنجم میلادی و «لومباردها» در قرن ششم باین سرزمین روی آوردند. «آوارها» در سال ٥٦٨ م . به تأسیس امپراتوری در این سرزمین توفیق یافتند که در سال های ٧٩١-٧٩٦ این امپراتوری بوسیله شارلمانی سقوط کرد و در سال ٨٩٦ «مجیارها» در این سرزمین زیرفرمانروایی «آرپاد» استقرار یافتند و علی رغم ضعف قوا در سال ٩٥٥ در مقابل اتون اول پادشاه ژرمن مقاومت کردند. در سالهای ٩٧٢-٩٩٧ م . به رهبری ژزا و در سالهای ٩٩٧-١٠٣٨ به رهبری اتین اول تشکیلات اجتماعی خود را نظام دادند. سلسله ٔ آرپاد در سال ١٣٠١ م . منقرض شد و گروهی از پادشاهان خارج پشت سر هم به سلطنت مجارستان رسیدند. بعد از جنگ «موهاکس » در سال ١٥٢٦ قسمت بزرگی از کشور مجارستان بدست ترکها افتاد. در قرن هفدهم تمام مجارستان بدست هابسبورگ افتاد. در قرن هیجدهم کوشش هایی برای متمرکز کردن امور اداری و همچنین ژرمنی ساختن مردم آنجا بعمل آمد. در قرن نوزدهم مجارستان استقلال خود را به دست آورد ولی در سال ١٨٤٨ در مقابل موج کاپیتولاسیون شکست خورد ولی در سال ١٨٦٧در امور اداری به استقلال وسیعی نائل گردید و نوعی حکومت دوگانه در آنجا وجود داشت که آن را «اتریش هنگری » می نامیدند و این وضع تاسال ١٩١٨ ادامه داشت . در ١٦ نوامبر ١٩١٨ مجارستان حکومت جمهوری خود را اعلام داشت ولی بر اثر اقدامات کمونیست ها در ماههای مارس و اوت ١٩١٩ مجارستان بدون حکمروا ماند و در نتیجه در سالهای ١٩٢٠-١٩٤٥ تحت اداره ٔ نایب السلطنه قرار گرفت وبر اساس قرارداد تریانون (١٩٢٠) سرزمین مجارستان به دو سوم تقلیل یافت . در سال ١٩٣٨ تحت نفوذ دست راستی های طرفدار نازیها قسمتی از اسلواکی و در سال ١٩٣٩ مقداری از اوکرائین و در سال ١٩٤٠ دو سوم ترانسیلوانی ضمیمه این سرزمین گردید ودر مرز آلمان قرارگرفت . در سال ١٩٤٤ با همدستی روسها بر ضد آلمان وارد جنگ شد و در سال ١٩٤٥ با بحران شدید مالی روبرو گردید. جمهوری مجارستان از سال ١٩٤٦ م بتدریج بدست کمونیست ها افتاد و در سال ١٩٤٩ حکومت کشور را جمهوری توده ای اعلام نمودند. در سال ١٩٥٢ راکوزی دبیرکل حزب کمونیست بریاست دولت رسید و پس از ماجراهای مختلف و دخالت روسها به درخواست کادار از سال ١٩٦٠ تا حدی آزادی به مردم داده شد. (از لاروس ).