ملکشاه

ملکشاه . [ م َ ل ِ ] (اِخ ) دهی از بخش سنجابی است که در شهرستان کرمانشاهان واقع است و ١٢٠ تن سکنه دارد. (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج ٥).

ملکشاه . [ م َ ل ِ ] (اِخ ) ابن تکش خوارزمشاهی، ملقب به ناصرالدین که از جانب پدر در خراسان حکومت داشت و به سال ٦٢٧ هَ .ق . در همانجا درگذشت . و رجوع به حبیب السیر چ خیام ج ٢ ص ٦٣٨ و طبقات سلاطین اسلام ص ١٦٢ شود.

ملکشاه . [ م َل ِ ] (اِخ ) (... سلجوقی ) نام پدر سلطان سنجر است که پادشاه خراسان بود. (برهان ). نام پادشاهی ... از سلجوقیان که نظام نام وزیری داشت که بسیار سخی و کریم الطبع بود. (غیاث ) (آنندراج ). جلال الدین ابوالفتح حسن ملکشاه بن محمد الب ارسلان سلجوقی (٤٤٥ - ٤٨٥ هَ . ق .) به سال ٤٦٥ هَ . ق . پس از کشته شدن پدرش الب ارسلان به سلطنت رسید و زمام امور مملکت را به دست خواجه نظام الملک سپرد و او را به اتابک ملقب ساخت . در ابتدای پادشاهی وی عمادالدوله قاورد عمش به ادعای سلطنت برخاست و عازم تسخیر ری و بلادجبل شد، اما ملکشاه بر قاورد دست یافت و به صوابدید نظام الملک او را بکشت . در سال ٤٧٠ هَ . ق . برادر خود تتش، ملقب به تاج الدوله را مأمور فتح شام کرد و او به سال ٤٧٢ هَ . ق . دمشق را بگشود و سلسله ٔ سلاجقه ٔ شام را تأسیس کرد. در سال ٤٧٧ هَ . ق . برای سرکوبی شرف الدوله ٔ عقیلی لشکر به سوی او فرستاد. این سپاه اگرچه امیر موصل را منهزم و محصور کردند، اما ملکشاه به علت انقلاب خراسان و عصیان برادرش تکش با شرف الدوله صلح کرد و او را همچنان در بلاد خود به امیری باقی گذاشت . ملکشاه در بازگشت به خراسان تکش را دستگیر کرد و میل در چشمانش کشید. در سال ٤٧٧ هَ . ق . سلیمان قتلمش، مؤسس سلاجقه ٔ روم بر بندر انطاکیه حمله برد و این بندر را که از سال ٣٥٨ هَ . ق . به تصرف رومیان شرقی درآمده بود به نام ملکشاه فتح کرد و بر حوزه ٔ حکومتی خویش بیفزود. فتح انطاکیه حدود ممالک سلجوقی را از طرف مغرب به کنار دریای مدیترانه رساند. در سال ٤٧٩ هَ . ق . ملکشاه از اصفهان عازم الجزیره و شام شد و حلب را تصرف کرد. در سال ٤٨٢ هَ . ق . به ماوراءالنهر حمله برد و ابتدا بخارا و سپس سمرقند را تصرف کرد و بر احمدخان، خاقان ترکستان دست یافت و او را به اسیری با خود نگاه داشت . در همین اوان، امیر کاشغر نیز قبول اطاعت ملکشاه کرد و پذیرفت که خطبه و سکه به نام وی کند. از وقایع مهم دیگر سلطنت ملکشاه، ظهور حسن صباح و قتل خواجه نظام الملک بدست یکی از فدائیان اوست (٤٨٥ هَ . ق .). بعد ازقتل خواجه نظام الملک، ملکشاه وزارت خود را به تاج الملک ابوالغنایم مرزبان خسرو سپرد و اندکی بعد در نیمه ٔ شوال سال ٤٨٥ هَ . ق . به وضعی نامعلوم مسموم گردید. در زمان ملکشاه، قلمرو سلجوقیان به منتهای وسعت وعظمت خود رسید. از حد چین تا مدیترانه و از شمال دریاچه ٔ خوارزم و دشت قپچاق تا ماورای یمن به نام او خطبه می خواندند و امپراتور روم شرقی و امرای عیسوی گرجستان و ابخاز به او خراج و جزیه می دادند و اصفهان در عهد او و خواجه نظام الملک از مهمترین و آبادترین بلاد جهان بشمار می رفت . از کارهای مشهور ملکشاه، اقدام به اصلاح تقویم و بستن زیجی است در اصفهان به سال ٤٦٧ هَ . ق . که در آن حکیم و شاعر عالی قدر خیام نیشابوری نیز شرکت داشته و این همان است که به تقویم جلالی شهرت یافته است . و رجوع به تاریخ مفصل ایران تألیف عباس اقبال و اخبار الدولة السلجوقیه و تاریخ گزیده و کامل ابن اثیر و یادداشتهای قزوینی ج ٣ ص ٣٢١ شود.