ناردان

ناردان . (اِ مرکب ) دانه ٔ انار ترش .(برهان قاطع). از: نار (انار) + دان (دانه ). (حاشیه ٔ دکتر معین بر برهان قاطع). دانه ٔ انار. (آنندراج ) (ناظم الاطباء) (انجمن آرا). حب الرمان . (مهذب الاسماء). اناردان . اناردانه . ناردانه . ناردانک : رخانش چو گلنار و لب ناردان ز سیمین برش رسته دو ناروان . فردوسی . همان ارزن و پسته و ناردان بیارد یکی موبد کاردان . فردوسی . صد و شصت یاقوت چون ناردان پسندیده ٔ مردم کاردان . فردوسی . بخندید و تابنده شد سی ستاره از آن خنده در نیمه ٔ ناردانی . فرخی . صد خروار برنج و صد خروار خرما و صد خروار عسل و ناردان و چندین هزار مرغ مسمن و... بر اشتران بار کرد. (اسکندرنامه ٔ خطی ). گرچه دارد ناردانه رنگ لعل نابسود نیست لعل نابسوده دربها چون ناردان . ازرقی . یا فاخته که لب بلب بچه آورد از حلق ناردان مصفا برافکند. خاقانی . همه شب سرخ روی چون شفقم کز سرشک آب ناردان برخاست . خاقانی . گو درد دل قوی شوو گو تاب تب فزای زین گلشکر مجوی و از آن ناردان مخواه . خاقانی . چون آب ناردان بود اندر قدح اگر آمیخته به مشک بود آب ناردان . جوهری زرگر. هستش دلی شکافته چون نار در عنا روئی چو مغز نار و سرشکی چو ناردان . وطواط. شگفت نیست دلم چون انار اگر بکفید که قطره قطره ٔ اشکم به ناردان ماند. سعدی . یا خود از گرد سماق و ناردان سر تا قدم جمله در لعل تر و یاقوت احمر گیرمش . بسحاق . ◄ دانه های خشک کرده ٔ نارهای جنگلی که در آش کنند. رجوع به ناردانگ شود. ◄ آتشدان . مجمر. منقل . (ناظم الاطباء). منقل آتش و آتشدان را نیز گویند. (برهان قاطع). مرکب است از عربی و فارسی یعنی آتشدان . (آنندراج ) (انجمن آرا) : دانه ٔ نارش با من چو درآمد به سخن ناردان کرد دلم را ز غم آن دانه ٔ نار. ازرقی (از آنندراج ). ◄ لب سرخ خوبان چنانکه به یاقوت تشبیه کنند به دانه ٔ نار نیز نسبت دهند، چنانکه گفته اند : رخانش چو گلنار و لب ناردان ز سیمین برش رسته دو ناروان . حکیم ازرقی گفته : نارون کردار قد است آن بلب چون ناردان ناردان بارد سرشکم در فراق نارون . (آنندراج ) (انجمن آرای ناصری ). ◄ کنایه از اشک گلگون است . سرشک خونین : از این گلشن که خندان گشت چون نار که چشم از غم نگشتش ناردان بار. وحشی . رجوع به ناردان افشاندن شود. ◄ آب انار. ◄ رب انار. (ناظم الاطباء).