نظیری نیشابوری

نظیری نیشابوری . [ ن َ ری ِ ن َ ] (اِخ ) محمدحسین نیشابوری، متخلص به نظیری . از شعرای قرن دهم هجری قمری است، وی از موطن خویش نیشابور به اگره ٔ هندوستان رفت و مورد محبت عبدالرحیم خان خانان سپه سالار واقع شدو به معرفی او به دربار اکبر شاه راه یافت و سفری به مکه و مدینه کرد و راهزنان غارتش کردند، به هند بازآمد و بقیت عمر را در گجرات احمدآباد توطن گزید. و از راه مداحی امیران و شاهزادگان هندی به ثروت و مکنت رسید تا آنجا که یاء تخلص نظیری مشهدی را به ده هزار روپیه خرید، پس از وفات اکبر، جانشینش جهانگیر شاه او را نزد خویش خواند و گرامی داشت، وی در اواخر عمر ترک دنیا و مداحی شاهان کرد و عزلت گزید و گفت : چندی به غلطبتکده کردیم حرم را وقت است که از کعبه برآریم صنم را. و به تحصیل علوم دینی پرداخت و به سال ١٠٢٣ هَ . ق . در احمدآباد گجرات درگذشت و در محله ٔ تاجپور مدفون گشت . دیوان وی در حدود ده هزار بیت است . وی زرگری می دانسته و به تجارت هم اشتغال داشته و در عین شاعری در عقیدت مذهبی خویش تعصبی داشته است . او راست : نوازشی ز کرم می کند محبت نیست توان شناختن از دوستی مدارا را. ترک شراب و شاهدم بیمار کرده ست ای طبیب صحت نخواهم یافتن تا نشکنم پرهیز را. گر روز حشر پرده ز رویش برافکند ایزد به روی بنده نیارد گناه را. # از کف نمی دهد دل آسان ربوده را دیدیم زور بازوی ناآزموده را من در پی رهائی و او درپی فریب برسر گره زند گره ناگشوده را نتوان چشید قند مکرر وز آن لبان بتوان شنود تلخ مکررشنوده را تا منفعل ز رنجش بیجا نسازمش می آرم اعتراف گناه نبوده را. (از حاشیه ٔ دکتر سادات ناصری بر آتشکده ٔ آذر ج ٢ صص ٧١١ - ٧٢٣) (مجمع الفصحا چ مصفا ج ٤ ص ١٠١). نیز رجوع به فهرست کتابخانه ٔمدرسه ٔ عالی سپه سالار ج ٢ ص ٦٩٠ و شعرالعجم چ تهران ج ٣ ص ٤١ و تذکره ٔ حسینی ص ٣٥٠ و سروآزاد ص ٢٤ و روزروشن ص ٧٠٨ و شمع انجمن ص ٤٥٣ و نتایج الافکار ص ٧١٣و تذکره ٔ میخانه ص ٥٢٤ شود.