چراکسه

چراکسه . [ چ َ ک ِ س َ ] (اِخ ) ج ِ چرکسی، چرکس ها. (ناظم الاطباء). ◄ دولتی است که از سال ٧٨٤ تا ٩٢٣ هَ. ق . در مصر حکومت کرده است . پس از دولت ایوبی غلامان ترک بحکومت رسیده و چراکسه خلف سلاله ٔ قلاوون و سلف دولت عثمانی بوده اند. ملوک چراکسه ٢٣ تن بودند و علاوه بر مصر به سوریه و حجاز نیز حکومت میکردند. تیمور لنگ در زمان حکومت آنان ظهور کرد وشام را بتصرف آورده ویران کرد ولی به مصر نرفت و بهمین جهت بسلطنت آنان خللی وارد نشد ولی بسال ٩٢٣ «ملک اشرف قانصوه غوری » بیست ودومین پادشاه چراکسه باتفاق شاه اسماعیل صفوی بمخالفت با سلطان سلیم خان عثمانی برخاست و پس از مغلوب شدن شاه اسماعیل وی نیز مغلوب سلطان سلیم و مقتول شد و بعد از وی ملک اشرف طومانبای بجای او نشست و فقط ٤ ماه حکومت کرد و بدین ترتیب سلسله ٔ چراکسه منقرض گردید و مصر و شام و حجاز به تصرف دولت عثمانی درآمد. ملوک چراکسه و تاریخ جلوس آنان بقرار زیر است : ١ - الملک الظاهر سیف الدین برقوق سال ٧٨٤ هَ . ق . ٢ - الملک الناصر ابوالسعادات فرخ بن برقوق سال ٨٠١. ٣ - الملک المنصور عبدالعزیزبن برقوق سال ٨٠٨. ٤ - الملک المؤید شیخ محمودی الظاهری سال ٨١٥. ٥ - الملک المظفر ابوالسعادات احمدبن مؤید سال ٨٢٤. ٦ - الملک الظاهر ابوالفتح ططر سال ٨٢٤. ٧ - الملک الصالح محمدبن ططر سال ٨٢٤. ٨ - الملک الاشرف ابوالنصر برسبای سال ٨٢٥. ٩ - الملک العزیز ابوالمحاسن بن برسبای سال ٨٤١. ١٠ - الملک الظاهر چقمق سال ٨٤١. ١١ - الملک المنصور ابوالسعادات عثمان بن چقمق سال ٨٥٧. ١٢ - الملک الاشرف ابوالنصر اینال سال ٨٥٧. ١٣ - الملک المؤید احمدبن اینال سال ٨٦٦. ١٤ - الملک الناصر خوشقدم الناصری سال ٨٦٦. ١٥ - الملک الظاهر ایلبای سال ٨٧٢. ١٦ - الملک الظاهر تمربغا سال ٨٧٢. ١٧ - الملک الاشرف قایتبای سال ٨٧٢. ١٨ - الملک الناصر ابوالسعادات محمدبن قایتبای سال ٩٠١. ١٩ - الملک الظاهر قانصو سال ٩٠٤. ٢٠ - الملک الاشرف جانبولاط سال ٩٠٥. ٢١ - الملک العادل طغانبای سال ٩٠٦. ٢٢ - الملک الاشرف قانصوه الغوری سال ٩٠٦. ٢٣ - الملک الاشرف طومانبای سال ٩٢٣. (قاموس الاعلام ترکی ج ٣ صص ١٨٦٨ - ١٨٦٩). مرحوم اقبال نویسد: «... سلاطین ممالیک مصر از غلامان ترک یا چرکسی بودند که ابتداء در جزء قراولان مزدور «الملک الصالح ایوب » قرار داشتند. اولین ایشان «شجرة الدر» زوجه ٔ «الملک الصالح » است، اگرچه چند سالی اسماًسلطنت با موسی از بازماندگان خاندان ایوبی بود ولی پس از او ممالیک رسماً سلطنت مصر را بدست گرفتند و ایشان دو طبقه اند: ممالیک بحری و ممالیک برجی، و این دو طبقه تا نیمه ٔ اول قرن دهم هجری مصر و شام را تحت اداره و حکومت خود داشتند و افراد آن سلسله ها با وجود سلطنت کوتاه و جنگهای داخلی دائمی و کشتن یکدیگر ممالک خویش را بخوبی اداره میکردند و شهر قاهره هنوزاز دوره ٔ سلطنت ایشان آثاری دارد که نماینده ٔ عشق وعلاقه ٔ سلاطین مملوک بصنایع مستظرفه و بناست . ممالیک علاوه بر این مردمانی جنگ آور و دلیر بودند و در مقابل صلیبیون عیسوی و اردوهای تاتار مقاومتهای نیکو کردند، مخصوصاً تاتارها را که در قرن هفتم هجری بر آسیا استیلا یافته و مصر را طرف تهدید قرار داده بودند چندبار مغلوب نمودند». (ترجمه ٔ طبقات سلاطین اسلام ص ٧٠). و رجوع به قاموس الاعلام ترکی و فهرست طبقات سلاطین اسلام تألیف عباس اقبال شود.