چمچمال

چمچمال . [ چ َ چ َ ] (اِخ ) مؤلف مرآت البلدان نویسد: «نام بلوکی است حاصلخیز از توابع کرمانشاهان که در سمت شرقی این شهر واقع است . ابتدای حد شمالی این بلوک از اول دربندی است که به تنگ دینور معروف است و این تنگ طوریست که نزدیک یک فرسخ راه از طرفین جبال شامخه ٔ متصل به یکدیگر امتداد یافته و تنگ و دره ٔ دینوررا تشکیل داده است . وسعت و عرض تنگ بعضی جاها به پانصد و در برخی مواضع به دویست ذرع می رسد و اشجار بسیار از بید و غیره بطور انبوه در این تنگ روییده و جاهای باصفادارد. از میان تنگ نهری جاری است که منبع آن آبهای کندوله و دینور و بعضی از میاه اراضی کلیای است که از این آب همه ٔ دهات بلوک چمچمال مشروب میشوند و مازاد آن در نزدیکی بیستون به رودخانه ٔ کاماسب می ریزد. این آبادی را چشمه ها و سرابهای متعدد است که از جمله «سراب چشمه سهراب »، «کمیچه سراب »، «سراب برناج »، «سراب بخو بران »، «سراب بدربان »، «سراب شیخی آباد» «سراب زردآباد»، «سراب جوگلان » که از مزارع سمنگان است، «سراب با باولی » که در سفید چقا واقع است، «سراب نادرآباد» و «چشمه زر» که به «چشمه شاه ماران » شهرت دارد، معروف می باشند علاوه بر این سرابها سراب بیستون هم جزء این آبادی محسوب می شود و چند سراب دیگر هم هست که در آن طرف رودخانه ٔ کاماسب واقعند، از قبیل سراب خلیفه آباد که ملک ظهیرالملک است، سراب کاکل که ملک ورثه ٔ مرحوم علیقلی میرزا صارم الدوله می باشد، و هنگام طغیان آب بعضی از این سرابها به رود دینور و بعضی به رودخانه ٔ کاماسب میریزد. محصول این بلوک، گندم، جو، شلتوک و بعضی حبوبات است و در برخی جاها باغ و اشجار هم دیده می شود و بطور کلی این بلوک بزیادی محصول معروف است . متعلقات این بلوک بیش از چهل قریه است که : سمنگان » ملک نگارنده، «جیحون آباد» ملک سادات دکه ای، «دودانگه » ملک ویس علی خان و چند خرده مالک که دارای پنجاه خانوار جمعیت و محل سکونت طایفه ٔ نانکلی است، «برآفتابان »، «نادرآباد»، «بیستون »، و «تخت شیرین » از آن جمله اند. در این بلوک بعضی آثار قدیمه مشهود است که از جمله در «نادرآباد» سنگری است که نادر شاه افشار آن راهنگام شکست از قشون عثمانی بسته است و در «سمنگان » قلعه ای است قدیمی و مشهور است که جای رمه ٔ «هجیر» (که در شاهنامه اسم وی آمده ) بوده است، و نیز در سمت کوه پرو (معروف بشیطان بازار) دریاچه ٔ معتبری است که خسرو پرویز جهت ییلاق خود ساخته و از آن زمان باقی است و نیلوفر زیادی در دریاچه به عمل آمده است، در میان تنگ دینور هم طاقی از آثار قدیمه است به نام «فرهاد تراش » که از میان کوه بریده شده و چند پله می خورد و به میان تنگ میرود، و هم در این تنگ مکانی است مشهور به «نظرگاه مولا» و مغاره ای است معروف به «طویله سوراخ » که در آنجا دریاچه ای است و کسی انتهای آن را ندیده و ممکن نیست تا آخر آن بروند، و نیز در پشت چشمه سهراب جایی است مشهور به «آب زا» و حوضی در آنجا ساخته اند که آب جاری در اوست و معلوم نیست که آب از کجا می آید و به کجا می رود، و در «برآفتابان » هم چاهی است که به زندان شمامه و دمامه مشهور میباشد». (از مرآت البلدان ج ٤ ص ٢٦٥ و٢٦٦). و در فرهنگ جغرافیایی ایران آمده است : «نام یکی از دهستانهای بخش صحنه ٔ شهرستان کرمانشاهان است که در جنوب و باختر بخش صحنه واقع شده و راه شوسه ٔ کرمانشاه به همدان، از وسط و راه کرمانشاه به هرسین از منتهی الیه جنوبی آن می گذرد، و رودخانه ٔ گاماسیاب هم پس ازگذشتن از شهرستان نهاوند در محل آبادی چم سرخه وارد این بخش میشود و پس از مشروب ساختن قسمت عمده ٔ قراء بخش، در جنوب آبادی فراش از این بخش خارج و به دهستان در و فرامان داخل میگردد. و رودخانه ٔ دینور نیز پس از عبور از تنگ دینور قسمتی از قراء این دهستان را مشروب ساخته در اراضی قریه ٔ نادرآباد به رودخانه ٔ گاماسیاب ملحق میشود. این آبادی محصول عمده اش غلات، حبوبات، تنباکو، چغندر قند، و لبنیات می باشد و در قراء کنار رودخانه ٔ دینور کشت برنج هم معمول است . این دهستان از ٩٧ قریه ٔ کوچک و بزرگ تشکیل یافته و جمعیت آن در حدود ١٣٧٠٠ تن است . قریه های «بیستون »: «بدریان »، «سفید چقا»، «کاشانتو» و «سمنگان » از قراء مهم این دهستان بشمار می روند. (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج ٥).