کنابد

کنابد. [ ک ُ ب َ ] (اِخ ) نام جایی و مقامی است و در آنجا کوهی است که گودرز سرلشکر کیخسرو آنجا فرودآمده بود و در آنجا بیژن، دو سه برادر پیران را به چند مصاف کشت بعد از آن ده پهلوان دیگر از تورانیان بر دست ده ایرانی کشته شدند و هم در آن روز گودرز پیران را در بالای کوه به قتل آورد و این جنگ را جنگ دوازده رخ گویند لیکن به یازده رخ شهرت دارد و معرب آن جنابد باشد. (برهان ). نام شهری است در خراسان و کوه منسوب بدان شهر را نیز گویند و آن در اصل لغت گون آباد بود و گون به ترکی آفتاب را گویند و در قدیم الایام در آن محل فیمابین سپاه ایران و توران رزمی عظیم اتفاق افتاده جماعتی از دو سوی کشته شدند و بر آن مقرر شد که گودرز و پیران و ده مرد دیگر که کفو باشند با یکدیگر رزم آزمایند تا کار نیکو شود و باقی سپاه از جنگ آسوده باشند و چنین کردند همه ٔ پهلوانان ایران بر اقران و اکفای خویش غالب و مظفر شدندو پیران سپه سالار افراسیاب نیز به دست گودرز کشته شدو این رزم را یازده رخ نام است و مقام ایرانیان کوه کنابد و محل تورانیان دشت ریبد بود. و کنابد را معرب کرده اند جنابد گویند و در آن ولایت دو قریه است یکی والوئی و دیگری را نموئی گویند و در قریه ٔ نموئی نارونی است از غرائب اشجار عالم که ... و کنابد قریب به بلاد تون و طبس است و در کاف فارسی نوشتن اصح است زیرا که مخفف گون آباد است . (انجمن آرا) (آنندراج ). صحیح گنابد، گناباد است که ناحیتی است در جنوب خراسان مرکب از ١٨ دیه و مرکز آن جویمند است . (حاشیه برهان قاطع چ معین ) : بیامد چو پیش کنابد رسید بدان دامن کوه لشکر کشید. فردوسی . یکی سوی کوه کنابد برفت یکی سوی ریبد خرامید تفت . فردوسی (شاهنامه چ بروخیم ج ٥ ص ١٢٢٣). ز کوه اندر آورد لشکر گروه به هامون سپاه از پس و پشت کوه چو پیران سپاه از کنابد براند بروز اندرون روشنائی نماند. فردوسی (شاهنامه چ بروخیم ج ٥ ص ١١٥٥). ز ریبد زمین تا کنابد سپاه در و دشت از ایشان کبود و سیاه . فردوسی (شاهنامه ایضاً). سپاهش به کوه کنابدشود به جنگ اندرون دست ما بد شود. فردوسی (شاهنامه ایضاً ص ١١٧٠). و رجوع به گناباد شود.

کنابد. [ ک ُ ب ِ ] (ع ص ) وجه کنابد؛ روی زشت . (اقرب الموارد) (ناظم الاطباء) (آنندراج ).