گسلیدن

گسلیدن . [ گ ُ س ِ / س َ دَ ] (مص ) (از: گسل + یدن، پسوند مصدری + گسیختن ). (از حاشیه ٔ برهان قاطع چ معین ). گسستن و گسیختن : که بی داور این داوری نگسلد و بر بی گناه ایچ بد نپشلد. ابوشکور بلخی (از لغت فرس ص ٣١٧). ز بس بر سختن زرّش بجای مردمان هزمان ز ناره بگسلد کپّان ز شاهین بگسلد پله . دقیقی . همی استخوان تنش بگسلید رخ او شده چون گل شنبلید. فردوسی . از دیدن او سیر نگردد دل نظار زآن است که نظار همی نگسلد از هم . فرخی . بگسلد بر تنگ اسب عشق ِ عاشقان بر تنگ صبر چون کشدبر اسب خویش از موی اسب او تنگ تنگ . منوچهری (دیوان چ دبیرسیاقی چ ٢ ص ٦١). ور بریدستی چو من زیشان طمع همچو من بنشین و بگسل زین لئام . ناصرخسرو. رسالت ملک الروم یاد کنیم اگرچه نه جایگاه است تا سخن نگسلد. (مجمل التواریخ و القصص ). و کوه دماوند است که از صد فرسنگی زمین پیدا شود و برف هرگز بر او نگسلد. (مجمل التواریخ و القصص ). اگر چو رشته تو هموار کرده ای خود را ز جویبار تو آب گهر نمی گسلد. صائب (از آنندراج ). ◄ قطع کردن . پاره کردن . گسیختن : سزد که بگسلم از یار سیم دندان طمع سزد که او نکند طمع پیر دندان کرو. کسایی . پدر پیر گشت و تو برنادلی نگر تا ز تاج کیی نگسلی . فردوسی . بزرگان ایران گشاده دلند تو گویی که آهن همی بگسلند. فردوسی . بر ارغوان قلاده ٔ یاقوت بگسلی بر مشک بید نایژه ٔ عود بشکنی . منوچهری . از تو جهان رنج خویش چون گسلد چون تو از او طمع خود نمی گسلی . ناصرخسرو. چشم از او نگسلم که درتنگی به دلم نیک نسبتی دارد. مسعودسعد. غیر از آن زنجیر یار مقبلم گر دوصد زنجیر آری بگسلم . مولوی . گفتی رگ جان میگسلدزخمه ٔ ناسازش ناخوشتر از آوازه ٔ مرگ پدر، آوازش . سعدی (گلستان ). طمع بند و دفتر ز حکمت بشوی طمع بگسل و هرچه خواهی بگوی . سعدی . - برگسلیدن ؛ برکندن : ورش همچنان روزگاری هلی به گردونش از بیخ برنگسلی . سعدی (بوستان ). - درگسلیدن ؛ کوتاه کردن . بازداشتن : بدو گفت دست از جهان درگسل که پایت قیامت برآید ز گل . سعدی (بوستان ). - راه گسلیدن ؛ طی طریق کردن : بیابان درنورد و کوه بگذار منازلها بکوب و راه بگسل . منوچهری . - فروگسلیدن ؛ فروگسستن . از هم جدا شدن (اعضا) : جان ترنجیده وشکسته دلم گویی از غم همی فروگسلم . رودکی . - میان گسلیدن ؛ شکستن کمر : ای نازکک میان و همه تن چو پرنیان ترسم که در رکوع ترا بگسلد میان . خسروی .