اریق بوکا

اریق بوکا. [ اَ ] (اِخ ) اَریغبوکا. ابن تولی بن چنگیزخان . وی در غیاب برادر خویش منگوقاآن (متوفی به سال ٦٥٥ هَ . ق .) در مغولستان نیابت او میکرد و منگو خیال داشت که ریاست مغول و اولوس اربعه ٔ چنگیزی بعد از او به اریق بوکا برسد ولی قوبیلای با این نقشه موافقت نداشت مخصوصاً چون وی در دست مربیان چینی تربیت یافته بود و نفوذ ایشان بر مزاج او غلبه داشت و از موافقت قشون و اتباع چینی خود مطمئن بود زیر بار اطاعت برادر نرفت و در سال ٦٥٨ هَ. ق . در یکی از شهرهای چین شمالی قوریلتائی خصوصی تشکیل داده خود را قاآن خواند و مخالفت خویش را با ریاست اریق بوکا علنی کرد قوبیلای مقر سلطنت خود را در شهر قدیم پکینگ قرار داد و اسم آنرا برگردانده خان بالیغ یعنی مقر خان نام نهاد و چون مغول از فرمان او سرپیچیدند و اریق بوکا را بخانی شناختند، برای مطیع ساختن ایشان بلشکرکشی پرداخت، ولی هرچه کوشید که شهر قراقروم را از اریق بوکا بستاند توفیق نیافت ولی عاقبت بتدبیر پادشاه اولوس جغتای را با خود همدست کرد و بمعیت او اریق بوکا را مغلوب و دستگیر ساخت (٦٦٢) و اریق بوکا در حبس بود تا در سال ٦٦٤ بمرد. رجوع بفهرست تاریخ مغول و جهانگشای جوینی ج ١ ص ٢١١ ح و ٨٥ ح و ازسعدی تا جامی تألیف براون ترجمه ٔ حکمت ص ٦٦ شود.