تربت جام

تربت جام . [ ت ُ ب َ ت ِ ] (اِخ ) نام یکی از بخشهای هفت گانه ٔ شهرستان مشهد است . از طرف خاور محدود است برودخانه ٔ هریرود که مرز ایران و افغانستان را تشکیل میدهد، ازباختر به بخش طیبات و فریمان، از شمال به بخش جنت آباد و فریمان، از جنوب بمرز ایران و افغانستان و دهستان یوسف آباد از بخش طیبات محدود می باشد. تربت جام در یک دهلیز بین کوههای شاه نشین و کجرود و کوه بزک واقعشده . هوای آن گرم و در نزدیکی پل جام و قلعه حمام، سوزان و غیرقابل تحمل است . از طرفی بخواف باختر اتصال داشته، بادهای سختی جریان داشته تولید گرد و غبار نموده به این جهت نودوپنج درصد اهالی مبتلا به تراخم هستند. این بخش از رودخانه، چشمه سار و قنوات مشروب میشود. آب مشروبی شهر از دو رشته قنات که از شمال باختری بطرف جنوب جریان دارد فراهم می گردد و در سالهای خشکسالی آب بقدری کم است که در هر ١٥ روز یک مرتبه بشهرآب داده میشود. بین بخش تربت جام و جنت آباد رشته ٔ ارتفاعاتی است که از شمال باختری بطرف جنوب خاوری امتداد داشته که قله ٔ آن معروف به کوه شاه نشین است و ٢٠٨٠ گز ارتفاع دارد، عرض این کوه ٤٨هزار گز و دارای دره های متعددی است که بهم اتصال دارد و قابل عبور است . کوه بیزک که دنباله ٔ کوههای بینالود می باشد و در باختر تربت جام واقع است جلگه ٔ باخرز را از جلگه ٔ جام جدا می کند. قرائی که در دامنه ٔ این کوه قرار دارند دارای هوای سالم و آب شیرین می باشند. جام رود که در شمال بند فریمان و بالاجام و میان جام سرچشمه گرفته پس از مشروب نمودن جلگه ٔ جام از شمال خاوری جام عبور نموده در نزدیکی پل جام رود (دوآب ) بهریرود متصل می گردد. آب این رود در قسمت بالا جام فقط در ماه اول سال جریان داشته لیکن در قسمت پائین جام همیشه آب جریان دارد. هریرود که مرز ایران و افغانستان و شوروی سابق را تشکیل می دهد از خاور این بخش جریان دارد. بخش تربت جام از سه دهستان بنام بالاجام و میان جام و پائین جام تشکیل یافته است . دارای ١٥٤ آبادی بزرگ و کوچک است . جمعیت آن در حدود ٦٢٣٣٥ نفر است . طوایفی که در حدود این بخش سکنی دارند عبارتند از طایفه ٔ کودانی، کریم دادی، طاهری، قوری، مخته باز، باطوری، سنگچولی، ترکمن، بربری، مریدار، خلیلی، علی خوجه، قلعه گاهی، میش مست، محمددرویش، بریز، قرائی، سیستانی، بلوچ، زوری، کرد، یعقوبخانی، عرب، شیخی . (از فرهنگ جغرافیایی ایران ج ٩).

تربت جام . [ ت ُ ب َ ت ِ ] (اِخ ) شهر کوچک و مرکز بخش تربت جام شهرستان مشهد است که در ١٤٤هزارگزی مشهد و ٦٦هزارگزی مرز ایران و افغانستان و بر سر راه شوسه ٔ عمومی مشهد و هرات واقع است . جلگه ای گرمسیر است و ٦٠٥ تن سکنه دارد. آب آن از رودخانه ٔ جام و قنات است و محصول عمده ٔ آن غلات و بنشن و زیره و انواع میوه جات است . اهالی آنجا بکسب و تجارت و زراعت اشتغال دارند و در حدود ١٢٠ باب مغازه ٔ مختلف در آنجا دایر است و دارای دو خیابان است که هم دیگر را در فلکه قطع می نمایند. ادارات دولتی آنجا عبارتند از: تیپ جام، بخشداری، آمار، ثبت املاک، پست و تلگراف، کشاورزی، دارائی، بهداری، فرهنگ، ژاندارمری، شهربانی و بانک ملی . و از ابنیه ٔ قدیمی مقبره ٔ شیخ جام است که بدستور سلطان سنجر ساخته شده است . (از فرهنگ جغرافیائی ایران ج ٩).