ترک گفتن

ترک گفتن .[ ت َ گ ُ ت َ ] (مص مرکب ). رها کردن . دست بداشتن . افکندن . ترک کردن . چشم پوشیدن . (از یادداشت های دهخدا) ♦ بترک گفتن ؛ رها کردن . روی برتافتن : من آن بدیعصفت را بترک چون گویم که دل ببرد به چوگان زلف چون گویم . سعدی (خواتیم ). ♦ بترک جان گفتن ؛ از جان گذشتن . دست از جان شستن : سهل باشد بترک جان گفتن ترک جانان نمی توان گفتن . سعدی (طیبات ازشرفنامه ٔ منیری ). ♦ بترک جور گفتن ؛ دست از جور برداشتن . جور نورزیدن : یا بترک ِ جور گو ای سرکش نامهربان بر اسیران رحمت آور یا بترک ِ من بگوی . سعدی (طیبات ). ♦ بترک خویش گفتن ؛ خود را نادیده انگاشتن . بترک ِ خود گفتن . به هستی خود بی اعتنا بودن : دلی دو دوست نگیرد دو مهردل نپذیرد اگر موافق اوئی بترک ِ خویش بگوئی . سعدی (طیبات ). ♦ بترک دین و دنیا گفتن ؛ از هر تعلقی آزاد شدن . از همه چیز اعراض کردن : بترک دین و دنیا بایدت گفت اگر خواهی که گردی محرم راز. اسیری لاهیجی (از آنندراج ). ♦ بترک سخن گفتن ؛ خاموشی گزیدن . ساکت ماندن : بترک ِسخن گفت خاقانی ایرا طراز سخن را بس آبی نبیند. خاقانی ♦ بترک سر گفتن ؛ از جان گذشتن . دست از زندگی شستن : بسم از قبول عامی و صلاح نیکنامی چو بترک سر بگفتم چه غم از کلاه دارم . سعدی (کلیات چ مصفا ص ٥١٦). ♦ بترک صحبت گفتن ؛ ترک مصاحبت کردن . از یاری بریدن : فغان که آن مه نامهربان دشمن دوست بترک صحبت یاران خود چه آسان گفت . حافظ ♦ بترک کسی یا چیزی گفتن ؛ از او دست برداشتن . آن راترک کردن : ترک ِ من گفت و بترکش نتوانم که بگویم چه کنم نیست دلی چون دل او ز آهن و رویم . سعدی ♦ بترک همگی گفتن ؛ از دنیا و مافیها درگذشتن . از همه چیز دست بداشتن : خیز نظامی نه گه خفتن است وقت ِ بترک ِ همگی گفتن است . نظامی . ♦ ترک ِ تُرک گفتن ؛ ترک ِ یار گفتن . از محبوب دست بداشتن : گویند بگوی ترک ِ تُرکت تا بازرهی ز پاسبانی ترک چو تو تُرک نبود آسان ترکی تو نه دوغ ترکمانی سنائی (از امثال و حکم دهخدا). ♦ ترک ِ جان گفتن ؛ چشم پوشیدن از جان . دست از جان کشیدن : یکی تیغ زد بر سر ترگ او که او ترک ِ جان گفت و جان ترک او. فردوسی . خوش است زیر مغیلان به راه بادیه خفت شب رحیل ولی ترک ِ جان بباید گفت . سعدی یکی را دل از دست رفته بود و ترک ِ جان گفته . (گلستان ). ای دل ربوده از بر من حکم از آن ِ تست گر نیز گوئیم بمثل ترک ِ جان بگوی . سعدی . ♦ ترک ِ جانان گفتن ؛ از محبوب دست بداشتن . از مصاحبت یار روی برتافتن : سهل باشدبترک جان گفتن ترک جانان نمی توان گفتن . سعدی (طیبات ) ♦ ترک ِ جهان گفتن ؛ دست از جهان بداشتن : کمتر از آن موبد هندو مباش ترک ِ جهان گوی و جهان گومباش . نظامی . حافظا ترک جهان گفتن طریق خوشدلی است تا نپنداری که احوال جهانداران خوش است . حافظ. ♦ ترک ِ درمان گفتن ؛ رها کردن درمان . با درد ساختن . از علاج درد چشم پوشیدن : من و مقام رضابعد از این و شکر رقیب که دل به درد تو خو کرد و ترک ِ درمان گفت . حافظ ♦ ترک ِ دستان گفتن ؛ زرق و حیله ومکر را رها ساختن : به مهلتی که سپهرت دهد ز راه مرو ترا که گفت که این زال ترک دستان گفت . حافظ ♦ ترک ِ دوست گفتن ؛ دوست را رها کردن . ترک ِ دوستی : محال است اینکه ترک ِ دوست هرگز بگوید سعدی، ای دشمن تو می گوی . سعدی . ♦ ترک ِ سرگفتن ؛ از جان گذشتن . دست از جان شستن : ترک سر گفتم از آن پیش که بنهادم پای نه به زرق آمده ام تا به ملامت بروم . سعدی . ♦ ترک ِ صحبت گفتن ؛ترک یاری و مصاحبت کردن . ترک دوستی و معاشرت نمودن .انزوا و گوشه گیری . بریدن از مردم : خوی بهائم گرفتی و ترک ِ صحبت مردم گفتی . (گلستان ). ♦ ترک ِ عشق گفتن ؛ دست از محبت کشیدن . ترک ِ عاشقی کردن : به تیغ می زد و می رفت و باز می نگرید که ترک عشق نگفتی سزای خود دیدی . سعدی . دگر مگوی که من ترک عشق خواهم گفت که قاضی از پس اقرار نشنود انکار. سعدی . ♦ ترک ِ عمل گفتن ؛ دست از کار کشیدن . منصب و شغلی را رها کردن : ترک ِ عمل بگفتم و ایمن شدم ز عزلت بی چیز را نباشد اندیشه از حرامی . سعدی . ♦ ترک ِ وصال گفتن ؛ در انتظار وصال نبودن . دست از امید وصل کشیدن . ترک مصاحبت و همنشینی کردن : من ترک وصال تو نگویم الاّ به فراق جسم و جانم . سعدی . ♦ ترک وصل گفتن ؛ ترک مصاحبت کردن . قطع امید کردن از وصال : گر مراد خویش خواهی ترک ِ وصل ِ ما بگو ور مرا خواهی رها کن اختیار خویش را. سعدی (خواتیم ). ♦ ترک ِ هستی گفتن ؛ از خود گذشتن . دست از هستی کشیدن : سعدی چو ترک هستی گفتی ز خلق رستی از سنگ غم نباشد بعد از شکسته جامی . سعدی .