تنة

تنة. [ ت َن ْ ن َ ] (اِخ ) رجوع به طلحةبن ابراهیم شود.

تنه .[ ت َ ن َ / ن ِ ] (اِ) جثه را گویند. (برهان ) (فرهنگ رشیدی ). تن و ترکیب و جثه . (انجمن آرا) (آنندراج ). بدن و تن و جسم و جثه . (ناظم الاطباء). از: تن + ه (پسوند نسبت و مانندگی ). (حاشیه ٔ برهان چ معین ). تن . بدن (انسان و حیوان ). (فرهنگ فارسی معین ) : خسرو تنه ٔ ملک بُوَد او دله ٔ ملک ملکت چو قُران او چو معانی ّ قُران است . منوچهری . ♦ نیم تنه ؛ کت . روپوشی است غالباً مردان راکه دامن آن کوتاه باشد و نیمی از تن را پوشد و با شلوار پوشند، چون کت و شلوار که معادل است با نیم تنه و شلوار. رجوع به سایه روشن صادق هدایت ص ١٥ شود. ♦ یک تنه ؛ منفرد. تنها. بی همراه : بفرمود تا لشکرش با بنه براند، نماند کسی یک تنه . فردوسی . سواری بشد پیش او یک تنه همی تاخت از قلب تا میمنه . فردوسی . این رمه ٔ گوسفندسخت کلانست یک تنه تنها بدین حظیره شبانست . منوچهری . ببسیج هلا زاد و کم نیاید از یک تنه گر بیشتر نباشد. ناصرخسرو. با یک تنه تن خود چون پس همی نیایی اندر مصاف مردان چه مرد هفت و هشتی . ناصرخسرو. هرکه چو پروانه دمی خوش زند یک تنه بر لشکر آتش زند. نظامی . ◄ ظاهراً در دو بیت زیر از فردوسی بمعنی نهایت بهم پیوسته و متحد، آمده است : سوی طیسفون رفت گنج و بنه سپاهی براند از یلان یک تنه . فردوسی . فریبرز و کاوس بر میمنه سپاهی همه یکدل و یک تنه . فردوسی . ◄ فرهنگستان ایران این کلمه را معادل بدنه ٔ هواپیما پذیرفته است، یعنی آن قسمت از هواپیما که ماننددوک بسیار بزرگی است . و رجوع به واژه های نو فرهنگستان ایران ص ٢٦ شود. ◄ جرم در کواکب : تنه ٔ ماه گرد است چون گوی و نه روشن . (التفهیم ). و آنگاه تنه ٔ ستاره راست بدیدار سوی مغرب باشد. (التفهیم ). ◄ در بیت زیر بمعنی درون و داخل آمده است : باد سردم بکشد شمع فلک شمع جان در تنه ٔ پیرهن است . خاقانی . ◄ ساقه ٔ درخت . (فرهنگ فارسی معین ). ساق درخت .(فرهنگ رشیدی ) (ناظم الاطباء). بیخ درخت از بالای زمین تا محل روئیدن شاخها. (غیاث اللغات ) : رسم بهمن گیر و از نو تازه کن بهمنجنه ای درخت ملک بارت عز و بیداری تنه . منوچهری . خرد بیخ او بود و دانش تنه بدو اندرون راستی را بنه . ؟ (از حاشیه ٔ فرهنگ اسدی نخجوانی ). نخستین گیاهی نمایددرخت تنه گیرد آنگه کند بیخ سخت . اسدی . درختان رده کرده بر گرد رود تنه لعل گون شاخه هاشان کبود. اسدی . ◄ تنیده ٔ عنکبوت را نیز گفته اند. (برهان ) (از فرهنگ جهانگیری ) (از فرهنگ رشیدی ) (از انجمن آرا) (از آنندراج ) (از ناظم الاطباء). از: تن (تنیدن ) + ه (پسوند پدیدآورنده ٔ اسم از فعل ). (حاشیه ٔ برهان چ معین ). تنیده ٔ عنکبوت . (فرهنگ فارسی معین ) : چند پری چون مگس ازبهر قوت در دهن این تنه ٔ عنکبوت ؟ نظامی . قصب لعاب ریزم تنه ایست عنکبوتی حلل عیارسنجم قفسی است استخوانی . نظامی (از یادداشت بخط مرحوم دهخدا). بر گذر منجنیق مورچه با حزم او از تنه ٔ عنکبوت حصن برآرد حصین . سیف اسفرنگ (از فرهنگ رشیدی ). ◄ کرباسه وپارچه . (ناظم الاطباء). ◄ بمعنی قبول و رضا هم هست، چه تنه شدن، قبول کردن و راضی شدن باشد. (برهان ). و در مصطلحات بمعنی رام و مطیع نیز نوشته ودر بهار عجم برای [ این معنی ] به ضمتین است . (غیاث اللغات ). رجوع به تنه شدن شود.