درد دل

درد دل . [ دَ دِ دِ ] (ترکیب اضافی، اِ مرکب ) دردی که در قلب ایجاد می شود. وجع قلب . ◄ در تداول عوام، درد شکم . دل درد : یار من شکرلب و گل روی و من در درد دل گر کند درمان این دل زآن گل و شکر سزد. سوزنی . ♦ درد دل گیرد مرا ؛در مورد قسم گویند: اگر چنین باشد درد دل بگیرد مرا؛ دلم درد کند. (آنندراج ) : زاهد این تقوی و پرهیز تو بی تزویر نیست درد دل گیرد مرا گر درد دین گیرد ترا. مخلص کاشی (از آنندراج ). ◄ غم و اندوه درونی . سوز درون . رنج و درد نهانی : ز درد دل اکنون یکی نامه من نویسم فرستم بدان انجمن . فردوسی . ♦ به (با) درد دل ؛ با غم و اندوه . سخت غمناک و اندوهگین : به درد دل از جای برخاستند چپ شاه ایران بیاراستند. فردوسی . ولیکن بدین نامه ٔ دلپذیر که بنبشت با درد دل سام پیر. فردوسی . ◄ مجازاً، یاد کردن غم گذشته بر کسی . شرح غمها. بیان اندوه خود به دیگری . شرح غم و اندوه . غم و شادی گفتن . بیان شکایت و جفای کسی به وی . غمهای پنهان . شکوی . گله . اندمه . و با کردن صرف شود. (یادداشت مرحوم دهخدا). حکایت رنج : ستم نامه ٔ عزل شاهان بود چو درد دل بی گناهان بود. فردوسی . مرا به درد دل آن سروها همی گفتند که کاشکی دل تو یافتی به ما دو قرار. فرخی . من ندانستم هرگز که ز توباید دید هر زمان درد دلی و هر زمان دردسری . فرخی . در امل تا دیریازی و درازی ممکن است چون امل بادا ترا عمر دراز و دیریاز. سوزنی . نتواند نشاند درد دلم گر صفاهان به گلشکر گردد. خاقانی . درد دل دارم از ایام و بتر آنکه مرا نگذارند که درمان به خراسان یابم . خاقانی . ای خفته کآه سینه ٔ بیدار نشنوی عیبش مکن که درد دلی باشد آه را. سعدی . درد دل دوستان گر تو پسندی رواست هرچه مراد شماست غایت مقصود ماست . سعدی . احوال من مپرس که با صدهزار درد می بایدم به درد دل دیگران رسید. صائب . سخن نگفتن ما با تو گرم درد دل است که گفته اند حدیث نگفته میدانی . وحید (از آنندراج ). ♦ امثال : درد دل خودم کم است این هم درزدن همسایه ها . (امثال و حکم ). ♦ درد دل باکسی زدن ؛ غم و رنج خویش به وی بردن : سینه صافم باده با گبر و مسلمان می زنم درد دل با ذره ٔ خورشید تابان می زنم . اسیر (از آنندراج ). ♦ درد دل به معشوق گفتن ؛ غم و رنج هجران و بی وفایی وی شرح دادن . بیان شکایت و جفای معشوق : خُرَّما روز وصالی و خوشا درد دلی که به معشوق توان گفت و مجالش دارند. ؟ ♦ درد دل پیش کسی آوردن ؛ غم و اندوه خود به وی گفتن : روز درماندگی و معزولی درد دل پیش دوستان آرند. سعدی . ♦ درد دل شمردن ؛ غم و رنج خود برشمردن . مصائب و تیره روزیهای خود بازگفتن : غلام مردم چشمم که با سیاه دلی هزار قطره ببارد چو درد دل شمرم . حافظ.