دریده

دریده . [ دَدَ / دِ ] (ن مف ) چاک شده و پاره شده . (ناظم الاطباء). از هم پاره شده . به درازا پاره شده . چاک . شکافته . کفته .مخروق . منفلق . واهیة. (از منتهی الارب ) : رفت برون میر رسیده فرم پخچ شده بوق و دریده علم . منجیک . تو شادمانه و بدخواه توز انده و رنج دریده پوست به تن بر چو مغز پسته سفال . منجیک . پیراهن لؤلوء برنگ کامه و آن کفش دریده و بسر برلامه . مرواریدی . دریده درفش و نگونسارکوس رخ زندگان گشته چون آبنوس . فردوسی . دریده درفش و نگونسارکوس چولاله کفن روی چون سندروس . فردوسی . پراکنده لشکر دریده درفش ز خون یلان روی گیتی بنفش . فردوسی . زواره بیامد بر پیلتن دریده بر و جامه و خسته تن . فردوسی بشد خسته از جنگ فرفوریوس دریده درفش و نگونسارکوس . فردوسی . شکسته دل و دست و بر خاک سر دریده سلیح و گسسته کمر. فردوسی . ابراهیم پیدا آمد با سواری دویست و سه صد و یک علامت و جنیبتی دو و تجملی دریده و فسرده . (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ٥٦٤). چندین هزار اطلس و زربفت قیمتی پوشیده درتنعم و آنگه دریده گیر. سعدی . صاحبدل و نیک سیرت و علامه گو کفش دریده باش و خلقان جامه . سعدی . بارکشیده ٔ جفا پرده دریده ٔ هوا راه ز پیش و دل ز پس واقعه ای است مشکلم . سعدی . مُنعَطّ؛ جامه ٔ دریده . هبائب ؛ جامه ٔ کهنه ٔ دریده . (منتهی الارب ). ♦ پرده دریده ؛ کنایه از رسوا. مهتوک . بی شرم . بی حیا. رجوع به پرده دریده در ردیف خود شود. ♦ چشم دریده ؛ کنایه از بی شرم و بی حیا. (ناظم الاطباء). شوخ . شوخ چشم . رجوع به چشم دریده در ردیف خود شود. ۩ (با اضافه ) چشم شوخ و بی حیا و بی شرم : به یهودی خبر بردند که پسر تو مسلمان شده است گفت آن چشمهای دریده که او دارد کربلا هم میرود. (یادداشت مرحوم دهخدا). ♦ دریده بر؛ مجروح اعضاء. اندام جراحت یافته : ز چنگال یوزان همه دشت غرم دریده بر و دل پر از داغ و گرم . فردوسی . به پیش فرامرز بازآمدند دریده بر و پرگداز آمدند. فردوسی . خروشان برشهریار آمدند دریده بر وخاکسار آمدند. فردوسی . ♦ دریده بینی ؛ که بینی او دریده باشد. أخرم . ♦ دریده چشم ؛ که چشم او دریده باشد. أشتر. شتراء. ۩ کنایه از شوخ چشم . (آنندراج ). بی حیا. بی آزرم : چشم بی شرم تو گر روزی برآشوبد ز درد نوک خارش خاکشو باد ای دریده چشم و کون . منجیک . ♦ دریده داشتن ؛ دریدن : تا آسمان چون دایه ٔ خودکامه ... هر سحرگاه از صبح گریبان دریده دارد و ماتمی نبوده . (منشآت خاقانی چ دانشگاه ص ٢). ♦ دریده دهان یا دهن ؛ کنایه ازبی محاباگوی . (آنندراج ). دهان گشاد و آنکه بی ملاحظه هرچه خواهد گوید و فحاش . (ناظم الاطباء) : چون طشت بی سرند و چو در جنبش آمدند الا شناعتی و دریده دهن نیند. خاقانی . دریده دهن بدسگالش چو داغ زبان سوخته دشمنش چون چراغ . نظامی . دریده دهان را به گفتن میار لبش را ز دندانش در بخیه آر. ظهوری (از آنندراج ). رجوع به دهن دریده در این ترکیبات و ردیف خود شود. ♦ دریده شدن ؛ چاک شدن . (ناظم الاطباء). پاره شدن . شکافته شدن . اختراق . اخریراق . انحراق . (دهار). تخرق . (المصادر زوزنی ). تشرم . تمنزق . (تاج المصادر بیهقی ) (المصادر زوزنی ). وهی . (دهار). انداح ؛ دریده شدن مشک . (تاج المصادر بیهقی ). انهتاک ؛ دریده و شکافته شدن پرده . بهاء؛ دریده شدن خانه ٔ مومین و مثل آن . تخرق ؛ دریده و پاره پاره شدن . (از منتهی الارب ). سخف ؛ دریده شدن مشک . (از منتهی الارب ). وهی ؛ دریده شدن جامه . (تاج المصادر بیهقی ). ♦ دریده گردیدن ؛ دریده شدن . پاره شدن . شکافته شدن . انهماء؛ و کهنه دریده گردیدن جامه . تمسو؛ دریده گردیدن جامه . تهتک ؛ دریده و شکافته گردیدن پرده . خسوف ؛ دریده و شکسته گردیدن . (از منتهی الارب ). ♦ دریده گریبان ؛ گریبان چاک . دریده جیب : به صبح آن نقطها فروشوید از تن یتیم دریده گریبان نماید. خاقانی . ♦ دریده گشتن ؛ دریده گردیدن . دریده شدن پاره شدن . شکافته گشتن . هزم ؛ دریده گشتن مشک از خشکی .(از منتهی الارب ). ♦ دریده گوش ؛ شکافته گوش . أخرق . ♦ دهان دریده و دهن دریده ؛ کنایه از فحاش . (ناظم الاطباء). بی محاباگوی . (آنندراج ). رجوع به دهان دریده ذیل دهان و به همین عنوان در ردیف خود شود. ♦ دهل دریده ؛ کنایه از رسوا و بی آبرو، رند دهل دریده . رجوع به همین عنوان در ردیف خود شود. ♦ فرودریده ؛ واژگون . رجوع به همین عنوان درردیف خود شود. ♦ کون دریده ؛ کنایه ازبی حیا و بی شرم : کلاغ کون دریده ؛ تعبیری از بی حیائی و بی شرمی کسی . رجوع به همین عنوان در ردیف خود شود. ◄ سخت بی حیا. سخت بی شرم . عظیم بی حیا. بسیار بی شرم . بی آزرم . شوخ . شوخ چشم . بی ادب . گستاخ . بی ننگ . بی عار. آلوده دامن . وقح .وقاح . وقیح . پررو.

دریده . [ دُدَ / دِ ] (ن مف ) دروشده و چیده شده . (ناظم الاطباء).