دیالمه

دیالمة. [ دَ ل ِ م َ ] (اِخ ) دیلمیان و رجوع به آل بویه شود. ♦ دیالمه ٔ اصفهان و همدان ؛ شاخه ای از سلسله ٔ آل بویه از شعبه ٔ دیالمه ٔ ری که در اصفهان و همدان از حدود سال ٣٦٦ هَ .ق . غالباً بطور مستقل و گاه در هر یک ازدو ولایت بطور جداگانه حکومت کرده اند. مؤسس واقعی این دولت رکن الدوله ابوعلی حسن دیلمی است . (٣٢٠ هَ .ق . / ٩٣٢ م .) و بعد از او پسرش مؤیدالدوله منصور دیلمی (٣٦٦ - ٣٧٣ هَ .ق . / ٩٧٦ - ٩٨٣ م .) (فقط اصفهان ).و بعد از او برادرش فخرالدوله ابوالحسن علی دیلمی (٣٦٦ هَ .ق .) بضمیمه ٔ اصفهان در ٣٧٣ هَ .ق . ٩٧٦ م .) ولایت او را ضمیمه ٔ قلمرو خویش کرد. سپس بترتیب شمس الدوله ابوطاهر دیلمی . (همدان فقط) ٣٨٧ هَ.ق . / ٩٩٧ م . و سماءالدوله ابوالحسن دیلمی (حدود ٤١٢ - ٤١٤ هَ .ق . / ١٠٢١ - ١٠٢٣ م .) (ابن کاکویه معزولش کرد) و مجدالدوله ابوطالب رستم (محمود غزنوی خلعش کرد) (٣٨٧ - ٤٢٠ هَ .ق . / ٩٩٧ - ١٠٢٩ م .) در آنجا امارت داشته اند. رجوع به طبقات سلاطین اسلام تألیف لین پول و دائرة المعارف اسلامی و رجوع به تاریخ مفصل ایران تألیف اقبال آشتیانی ص ١٦٤ به بعد شود. ♦ دیالمه ٔ بغداد یا عراق ؛ شعبه ای از سلسله ٔ آل بویه که از حدود ٣٢٠ - ٤٤٧هَ .ق . / ٩٣٢ - ١٠٥٥ م . در بغداد فرمانروائی کرده اند و بعضی از امرای آنها بر اهواز و کرمان نیز استیلا داشته اند مؤسس امارت این شعبه از آل بویه معزالدوله ٔدیلمی بود و بعد از او بترتیب عزالدوله ٔ دیلمی و عضدالدوله ٔ دیلمی، صمصام الدوله ٔ دیلمی، شرف الدوله ٔ دیلمی، عماد الدوله ٔ دیلمی، سلطان الدوله ٔ دیلمی، مشرف الدوله ٔ دیلمی، جلال الدوله ٔ دیلمی، عمادالدوله ٔ دیلمی وملک رحیم در آنجا امارت کرده اند. بعضی از امرای این شعبه از آل بویه عنوان شاهنشاه داشته اند و غالب آنهابر خلیفه و دستگاه خلافت مستولی بوده اند. دولت این شعبه از آل بویه بدست سلاجقه منقرض گشت . رجوع به طبقات سلاطین اسلام لین پول و دائرة المعارف اسلامی شود. ♦ دیالمه ٔ ری ؛ شعبه ای از سلسله ٔ آل بویه که از ٣٢٠ - ٤٢٠ هَ .ق . بر ری و نواحی مجاور فرمانروایی کرده اند. مؤسس این سلسله رکن الدوله ٔ دیلمی بود وبعد از او پسرش فخرالدوله ٔدیلمی و زن او سیده خاتون در واقع به نیابت از جانب پسرش، مجدالدوله ٔ دیلمی در آن ولایت حکومت کرده اند. دولت این شعبه از دیالمه در ری بدست غزنویان منقرض گشت و امارت شاخه ٔ فرعی دیگری از آنها هم که در اصفهان و همدان بطور مستقل حکومت داشتند بدست بنی کاکویه برافتاد. رجوع به دیالمه ٔ اصفهان و همدان و تاریخ مفصل ایران مرحوم اقبال آشتیانی ص ١٦٤ به بعد شود. ♦ دیالمه ٔ فارس ؛ شعبه ای از سلسله ٔ آل بویه که از (٣٢٠ تا حدود ٤٤٧ هَ .ق . / ٩٣٢ تا ١٠٥٥ م .) در فارس فرمانروایی کرده اند و بعضی از امرای این شعبه بربغداد و حوالی و برخی بر اهواز و کرمان نیز امارت وتسلط داشته اند. مؤسس امارت این شعبه از آل بویه عمادالدوله ابوالحسن علی دیلمی (٣٢٠ هَ .ق . / ٩٣٢ م .) بود که بعد از او بترتیب عضدالدوله ابوشجاع خسرودیلمی (٣٣٨ هَ .ق . / ٩٤٩ م .) و شرف الدوله ابوالفوارس شیر ذیل دیلمی . (٣٧٢ هَ .ق . / ٩٨٢ م .) صمصمام الدوله ابوکالیجار مرزبان دیلمی (٣٧٩ هَ .ق . / ٩٨٩ م .)، بهاءالدوله ابونصر فیروز دیلمی (٣٨٨ هَ .ق . / ٩٩٨ م .) و سلطان الدوله ابوشجاع دیلمی . (٤٠٣ هَ .ق . / ١٠٢١ م .). و عمادالدوله ابوکالیجار مرزبان دیلمی (٤١٥ هَ .ق . / ١٠٢٤ م .) و ابونصر خسرو فیروز (ملک رحیم ). (٤٤٠ - ٤١٧هَ .ق . / ١٠٤٨ - ١٠٥٥ م .) در آن ولایت و حوزه های متعلق بدان حکومت کرده اند. دولت دیالمه ٔ فارس بدست سلاحقه برافتاد. رجوع به طبقات سلاطین لین پول و تاریخ مفصل ایران تألیف عباس اقبال آشتیانی ص ١٦٤ به بعد شود. ♦ دیالمه ٔ کرمان ؛ شاخه ای از سلسله ٔ آل بویه از شعبه ٔ دیالمه ٔ بغداد که از سال (٤٠٣ - ٤٤٨ هَ .ق . / ١٠٢١ - ١٠٥٦ م .) در کرمان مستقلاً فرمانروایی داشته اند این شاخه از دیالمه اخلاف بهاءالدوله ٔ دیلمی (٣٨٨ هَ .ق . / ٩٩٨ م .) فرمانروای فارس و بغداد و اهواز بوده اند و از آنها سه تن در ولایت کرمان حکومت کرده اند که بترتیب عبارتند از: قوام الدوله ابوالفوارس دیلمی (٤٠٣ هَ .ق . / ١٠١٢ م .) و عمادالدوله ٔ دیلمی (٤١٩ هَ .ق - ١٠٢٨ م .) و فولادستون ابومنصوردیلمی . (٤٤٠ - ٤٤٨ هَ .ق . / ١٠٤٨ - ١٠٥٦ م .) و دولت آنها به دست سلاجقه برافتاد. ولایت کرمان از آغاز امارت مستقل قوام الدوله از (٣٢٤ - ٤٠٣ هَ .ق .) در تحت حکم امرای دیالمه ٔ فارس و دیالمه ٔ بغداد بود. رجوع به طبقات سلاطین اسلام لین پول و دائرة المعارف فارسی و تاریخ ایران عباس اقبال آشتیانی ص ١٦٤ به بعد شود.

دیالمه . [ دَ ل ِ م َ ] (اِخ ) ج ِ دیلمی، منسوب به دیلم . رجوع به دیلم شود.