شکفته

شکفته . [ ش ِ ک ُ ت َ / ت ِ ] (ن مف / نف ) واشده . گشاده . (ناظم الاطباء). گل کرده . گل بازکرده . شکوفان . (یادداشت مؤلف ) : ای سرخ گل تو بسد و زر و زمردی ای لاله ٔ شکفته عقیق و خماهنی . خسروی . باد برآمد به شاخ سیب شکفته بر سر میخواره برگ گل بفتالید. عماره . ای به حری و به آزادگی از خلق پدید چون گلستان شکفته ز سیه شورستان . فرخی . مگر درخت شکفته گناه آدم کرد که از لباس چو آدم همی شود عریان . فرخی . دو لب چو نار کفیده دو برگ سوسن سرخ دو رخ چو نار شکفته دو برگ لاله ٔ لال . عنصری . آن سوسن سپید شکفته به باغ در یک شاخ او ز سیم و دگر شاخ او ز زر. منوچهری . به مهر اندر چو دو روشن چراغیم به ناز اندر چو دو بشکفته باغیم . (ویس ورامین ). اگر شکل خلقش پدید آیدی شکفته یکی گلستان باشدی . (از کلیله و دمنه ). اگرچه نیابدریاض شکفته نماند صبا عادت مشکباری . رضی نیشابوری . ای دوست گل شکفته را بادی بس . ؟ (از نفثة المصدور). شکوفه گاه شکفته است و گاه خوشیده . (گلستان ). ♦ شکفته بهار ؛ شکوفه ٔ بازشده . (هفت پیکر ص ٢٦١) : لعبتی دید چون شکفته بهار نازنینی چو صدهزار نگار. نظامی . ♦ شکفته شدن ؛ بازشدن گل و شکوفه . (یادداشت مؤلف ): تفتق ؛ شکفته شدن گل . (المصادر زوزنی ) : شکفته شد گل حمرا و گشت بلبل مست صلای سرخوشی ای صوفیان باده پرست . حافظ. ۩ مجازاً، شادان شدن . خندان گشتن . (یادداشت مؤلف ). ♦ تازه شکفته ؛ نوشکفته . گل یا شکوفه ای که تازه باز شده باشد : رویش میان حله ٔ سبز اندرون پدید چون لاله برگ تازه شکفته میان خوید. عماره . ♦ ناشکفته ؛ که شکفته نشده باشد. رجوع به ماده ٔ ناشکفته شود. ♦ نوشکفته ؛ که تازه باز شده باشد. (یادداشت مؤلف ) : ای گل خندان نوشکفته نگهدار خاطر بلبل که نوبهار نماند. سعدی . رجوع به ماده ٔ نوشکفته در جای خود شود. ◄ خندان . (ناظم الاطباء) : با من چه بود شکفته باشی گه گه گاهی باشی چو گوشت با کارد تبه . فرخی . چو روی خوبان احباب او شکفته بطبع چو چشم خوبان بدخواه او نژند و نوان . فرخی . شکفته باش جهان را شکفته گر خواهی که بر گشاده دلان چرخ روی خندان است . صائب تبریزی . ♦ شکفته داشتن ؛ شاد و خندان داشتن : خود را شکفته دار به هر حالتی که هست خونی که می خوری به دل روزگار کن . صائب تبریزی . ♦ شکفته روی ؛ که روی شکفته و خندان داشته باشد. متبسم . (یادداشت مؤلف ) : گاهی چو لاله ام ز وصالت شکفته روی گاهی چو نرگسم ز فراقت فکنده سر. عبدالواسع جبلی . ◄ تر وتازه و شاداب . ضد پژمرده . (ناظم الاطباء). ناضر. تازه . (یادداشت مؤلف ) : دهنش خشک و شکفته رخش از ابر مژه جگرش گرم و فسرده تنش از سرد دمی . خاقانی . ◄ پرورش یافته . (ناظم الاطباء). ◄ نیک روشن شده . خوب گرفته (آتش ). (یادداشت مؤلف ) : فسرده دیدم چون اختر شکفته لبش دلم بسوخت چو بر اخگر شکفته کباب . مختاری غزنوی . ◄ بازشده . (یادداشت مؤلف ). جاری شده : همه دیده پرخون و رخ پرسرشک سرشکش روان برشکفته سرشک . عنصری (از لغت نامه ٔ اسدی ص ٢٦٦). ◄ شکافته . دو نیم شده : هیچ موی شکفته از بالا زارتر زآن میان لاغر نیست . عنصری .