لانه

لانه . [ ن َ / ن ِ ] (اِ) آشیان . آشیانه . رجوع به هر دو کلمه شود. آشیانه و خانه ٔ زنبور و جانوران پرنده و چرنده و درنده باشد عموماً و خانه ٔ زنبور و مرغ خانگی را گویند خصوصاً. (برهان ). جای مرغ و موش و مار. جای مرغان و دام و دد و حشره . خانه ٔ زنبور بی شهد و آشیانه ٔ مرغان . (غیاث ). آشیانه ٔ مرغ . (صحاح الفرس ) : این جهان شهوتی بتخانه ای ست انبیا و کافران را لانه ای ست . مولوی . درفتاد اندر بنا و خانه ها تازد اندر پر مرغ ولانه ها. مولوی . تو چو کبوتربچه زاده ٔ این لانه ای گر تو نیائی به خود مات از این سو کشیم . مولوی . هله صیاد نگوئی که چه دام است و چه دانه که چو سیمرغ ببیند بجهد مست ز لانه . مولوی . هف ّ؛ لانه ٔ سبک کم عسل یا بی عسل . (منتهی الارب ). - لانه ٔ زنبور، گبت خانه . منج آشیان . زنبورخانه . - لانه ٔ سگ ؛ جای سگ . - لانه ٔ مور ؛ جرثومه . خانه ٔ مور. قریه . قریه ٔ نمل . - لانه ٔ موش ؛ سوراخ موش . - امثال : سگ کجا لانه کجا ؟ سگ ماده به لانه شیر نر است . مثل لانه ٔ زنبور، پر ازدحام و پرغوغا. ◄ صاحب آنندراج گوید: جهانگیری و برهان به معنی صدا و ندا و خوانندگی و نغمه پردازی گرفته اند و بدین بیت مولوی در جهانگیری استشهاد شده : خود گلشن بخت است این یارب چه درخت است این صد بلبل مست اینجا هر لحظه کند لانه . و پیداست که این معنی سهو است و لانه در بیت فوق معنی آشیانه دارد - انتهی . ◄ (ص ) کاهل و بیکار. (لغت نامه ٔ اسدی ). کاهل و بیکار و بی غیرت . (برهان ) : کنون جوئی همی حیلت که گشتی سست و بی طاقت ترا دیدم به برنائی فسار آهخته و لانه . کسائی . مردم نشدستی چو می ندانی جز خوردن و خفتن چو ثور لانه . ناصرخسرو. کنون پارسائی همی کرد خواهی چوماندی بسان خری پیر و لانه . ناصرخسرو. دانه بدام اندرون مجو که شوی خوار چون سپری گشت دانه چون خر لانه . ناصرخسرو. ◄ دریده شده و پاره گردیده . ◄ رانده و دور کرده شده . (برهان ).