لُمَزَة

وَیْلٌ لِکُلِّ هُمَزَة لُمَزَة «لُمَزَة» صیغه مبالغه است (صیغه مبالغه غیر از اوزان ششگانه معروف به وزن هاى دیگر نیز مى آید، از جمله همین وزن است که اشباه و نظائرى نیز در لغت عرب دارد، مانند: «ضَحِکَة» به معناى کسى که بسیار خندان است)، و از مادّه «لمز» (بر وزن رمز) در اصل، به معناى غیبت کردن و عیب جوئى نمودن است. در این که آیا این واژه و واژه «هُمَزة» به یک معناست، و به غیبت کنندگان و عیبجویان اشاره مى کند؟ یا در میان این دو فرقى است؟ مفسران احتمالات زیادى داده اند: بعضى آنها را به یک معنا گرفته اند، و بنابراین، ذکر این دو با هم براى تأکید است. ولى، بعضى گفته اند: «همزه» به معناى غیبت کننده و «لمزه» به معناى عیب جو است. بعضى دیگر، «همزه» را به معناى کسانى که با اشارت دست و سر عیب جوئى مى کنند و «لمزه» را به معناى کسانى که با زبان این کار را انجام مى دهند، دانسته اند. بعضى «اولى» را اشاره به عیبجوئى روبرو، و «دومى» را به عیبجوئى پشت سر مى دانند. بعضى، اولى را به معناى عیبجوئى آشکار، و دومى را عیبجوئى پنهان و با اشاره چشم و ابرو شمرده اند. و گاه گفته شده: هر دو به معناى کسى است که مردم را با القاب زشت و زننده یاد مى کند. ولى از مجموع کلمات ارباب لغت استفاده مى شود که این دو واژه به یک معناست، و مفهوم وسیعى دارد که هر گونه عیبجوئى و غیبت و طعن و استهزاء به وسیله زبان و علائم و اشارات و سخن چینى و بدگویى را شامل مى شود.(17)