دورویه

دورویه . [ دُ ی َ / ی ِ ] (ص نسبی، ق مرکب ) دورو.هر چیز که دارای دورو باشد. (ناظم الاطباء). پشت ورودار. مقابل یک رو. مقابل یک رویه . دارای دوسو و دارای دوطرف . (یادداشت مؤلف ). طارة. (المنجد) : چیست آن گرد بزرگ اشکم دورویه ٔ زشت دره در روی کشیده به شکم دره زنی . سوزنی . دورویه نیستیم چو کاغذ به هیچ روی گردون قلم ز بهر چه بر ما همی کشد. جمال الدین عبدالرزاق . از خنجر دورویه سه کشور گرفتنش وز ناچخ سه پایه دوسلطان شکستنش . خاقانی . چون تیغ دورویه بر گشاید ده ده سر دشمنان رباید. نظامی . ♦ کمر دورویه ؛ پشت و رو یکی : جوزا کمر دورویه بسته بر تخت دوپیکری نشسته . نظامی . چون گل کمر دورویه می بست رویین در پای و شمع در دست . نظامی . ◄ دوتایی و مضاعف . (ناظم الاطباء). ◄ دو صف .دو قطار. دورده . دورسته . از دو سو. از دو جانب . از دو لشکر. از دو سوی . از دو طرف . (یادداشت مؤلف ) : برآورد شاه از کمینگاه سر نبد تور را از دورویه گذر. فردوسی . دورویه ز لشکر برآمد خروش زمین آمد از نعل اسبان بجوش . فردوسی . گشاده نباید که دارید راه دورویه پس وپیش آن رزمگاه . فردوسی . برآویخت با نامور مهرنوش دورویه ز لشکر برآمد خروش . فردوسی . سرا و مجلس پرمردم و دورویه بپای غلام و چاکر هر یک به خدمت اندرخور. فرخی . ز دورویه دشمن ندانم برست نه پیداست کاختر که را یاور است . اسدی . و دیگر لشکرها دورویه پیرامون مزدکیان که برخوان نشسته بودند درگرفتند. (فارسنامه ٔ ابن بلخی ص ٩٠). دورویه سماطینی آراسته نشینندگان جمله برخاسته . نظامی . ز جای گوسفندان تا در کاخ دورویه سنگها زد شاخ در شاخ . نظامی . دورویه آن سپه درهم فتادند در کینه به یکدیگر گشادند. نظامی . دورویه سپه پاس برداشتند مگس گرد خرگاه نگذاشتند. نظامی . ♦ دارهای دورویه ؛ دارها که در برابر هم در یک صف برپا کنند : روز چهارشنبه این علی را با صدوهفتاد تن بر دارها کشیدند... و این دارهای دورویه بود از در آن سوراخ تا آنجا که رسید. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ٥٧٤). ♦ دورویه (یا به دورویه ) ایستادن (یا ستادن ) ؛ به دو ردیف ایستادن . در دوصف روبروی هم قرارگرفتن . در دو رده برابر هم ایستادن : لشکر با سلاح و برگستوان و جامه های دیبای گوناگون با عماریها و سلاحها به دورویه بایستادند. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ٢٩٠). صحنی فراخ چنانکه لشکر به دورویه بایستادی . (تاریخ بیهقی چ ادیب ص ٣٤٩). دورویه ستادند برجای جنگ نمودند بر پیش دستی درنگ . نظامی . دورویه ستادند بر در سپاه سخن پرور آمد در ایوان شاه . سعدی . ♦ دورویه سپاه (یا سپه ) ؛ دو سپاه مقابل . (ناظم الاطباء). دو صف لشکر متخاصم : و گر در میان دورویه سپاه بگردی همی از پی نام و جاه . فردوسی . بدان تا میان دورویه سپاه بود گرد اسب افکن و رزم خواه . فردوسی . ۩ دو رسته لشکری برابر هم صف کشیده : بدان تا میان دورویه سپاه رسید اندر آن سایه ٔ تخت شاه . فردوسی . ♦ دورویه (یا از دورویه ) صف زدن ؛ دورویه صف برکشیدن . رده کشیدن در دوطرف راه : سه منزل سپه داد زی راه روی دورویه زده صف به کردار کوی . اسدی . دورویه گرد تخت پادشاییش کشیده صف غلامان سراییش . نظامی . ۩ از دو طرف دو سپاه متخاصم صف بستن . از دو سوی میدان رزم صف کشیدن : سپه از دورویه کشیدند صف همه نیزه و تیغ هندی به کف . فردوسی . ز لشکرگه پهلوان بر دو میل کشیده دورویه رده ژنده پیل . فردوسی . دورویه سپه برکشیدند صف همه نیزه و تیغ و زوبین به کف . فردوسی . دلیران پرخاش دورویه صف کشیدند جان برنهاده به کف . اسدی . چو صف زد ز دورویه یکسر سپاه غریو از دل کوس برشد به ماه . اسدی . ♦ سپاه دورویه ؛ دورویه سپاه . دو لشکر تعبیه که برابر هم قرار گرفته باشند : سپاه دورویه خودآگاه نی کسی را سوی پهلوان راه نی . فردوسی . رجوع به ترکیب دورویه سپاه شود. ◄ دودمه . دولبه . ♦ امثال : شمشیر دورویه کار یکرویه کند . (یادداشت مؤلف ). ◄ دولا. (یادداشت مؤلف ). ◄ گل رعنا که یک روی زرد و روی دیگر سرخ دارد. دورو. دوروی .گل قحبه . دودیمه . گل دوآتشه . وردالفجار. وردالحمار.(یادداشت مؤلف ) : دورویه گل چوپاره ٔ از سرخ دیبه است چون پشت او به رشته ٔ زرین بیاژنی . منوچهری . گل دورویه چونان چون قمرها در دوپیکرها. منوچهری . ◄ (اصطلاح موسیقی ) دف دوروی . تنبور. دایره . داریه . (یادداشت مؤلف ). لغتی است در دایره (داریه ) : آن خرپدرت به کشت خاشاک زدی مامات دف و دورویه چالاک زدی آن بر سر گورها تبارک خواندی وین بر در خانه ها تبوراک زدی . رودکی . گوییا چون دورویه گشته ستی کو کند هر زمان به هر سو روی . ناصرخسرو. ◄ منافق . دوروی : سدیگر سخن چین و دورویه مرد بکوشد برانگیزد از آب گرد. فردوسی . ◄ دوگونه . ذوجنبتین . دارای دوجنبه . دارای دو صورت متضاد. (از یادداشت مؤلف ) : و گرنه سرانشان برآرم به دار دورویه بود گردش روزگار. فردوسی . ◄ آنچه از پارچه و قماش که پشت و رویش از لطافت و گل نقشه و بافت یکسان باشد. (یادداشت مؤلف ) : شبانگه خواهدم دورویه دیبا ندیمی را پریرویان زیبا. (ویس و رامین ).